Pháp và Đức tìm kiếm các lựa chọn mới cho dự án máy bay chiến đấu sau thất bại FCAS

Dự án máy bay chiến đấu chung Future Combat Air System (FCAS) giữa Đức và Pháp đã chấm dứt, dẫn đến việc hai nước bắt đầu khảo sát các khả năng thay thế. Có ba hướng đi được xem xét: phát triển hoàn toàn quốc gia, hợp tác với đối tác mới, hoặc gia nhập chương trình GCAP đang được Anh, Ý và Nhật phát triển. Tuy nhiên, GCAP đã tiến triển khá xa và dành phần lớn công việc cho các đối tác hiện tại, nên Pháp không muốn tham gia với vai trò hạn chế. Đồng thời, Đức cũng hướng đến vai trò lãnh đạo trong việc phát triển máy bay chiến đấu thế hệ mới, khiến vị trí đối tác nhỏ trong GCAP không phù hợp.

Bên cạnh đó, phát triển chung hệ thống không chiến tương lai giữa hai quốc gia được cho là khó khả thi trong thời điểm hiện tại, thậm chí cả dự án xây dựng hệ thống Combat Cloud dự kiến làm trung tâm xử lý dữ liệu kỹ thuật số cũng đang mất dần hy vọng. Lời tuyên bố gần đây từ Hội đồng An ninh quốc phòng Đức-Pháp chỉ nêu chung chung về hướng phát triển một “tiêu chuẩn chiến đấu châu Âu chung” và hệ thống kết nối an toàn cùng phát triển.

Dassault Aviation, trong mâu thuẫn căng thẳng với bộ phận quốc phòng Airbus tại Bayern (Đức), chính thức chấm dứt hợp tác phát triển máy bay chiến đấu chung với phía Đức. Chủ tịch Dassault, Éric Trappier, khẳng định dự án đã kết thúc và không muốn bình luận thêm, dù bày tỏ sự tiếc nuối khi Dassault được phân chia 55% khối lượng công việc trong dự án, cho rằng tỉ lệ này đã đủ để dự án thành công. Ngược lại, kế hoạch phân chia công việc hiện nay đặt Airbus Đức và Tây Ban Nha chiếm hai phần ba, trong khi Dassault chỉ nhận một phần ba, khiến hợp tác không thể tiếp tục.

Lãnh đạo Dassault cũng cho biết chưa rõ kế hoạch phát triển chung hệ thống Combat Cloud ra sao, và cho rằng vấn đề nằm trong quan hệ Dassault và Airbus nhiều hơn là quan hệ giữa Pháp và Đức. Ngược lại, các hợp tác trong lĩnh vực hàng không vũ trụ giữa Dassault và công ty Bremen OHB vẫn diễn ra tốt đẹp.

Pháp về mặt kỹ thuật không thiếu khả năng phát triển máy bay chiến đấu mới. Trong khi Đức kết hợp với Anh và Ý để phát triển Tornado và Eurofighter, Dassault chủ yếu đi đường riêng với chương trình Rafale. Có gần 400 công ty Pháp tham gia vào dự án Rafale, trong đó Safran và Thales đóng vai trò quan trọng bên cạnh Dassault.

Mặc dù chi phí khổng lồ của dự án mới và tình hình tài chính căng thẳng từng gợi ý lựa chọn hợp tác, việc chia tay Đức cùng các đối tác Tây Ban Nha trong FCAS khiến sự lựa chọn đối tác mới vẫn còn bỏ ngỏ. Dassault công bố đang bàn bạc với chính phủ về việc đưa ra giải pháp thay thế, có thể là dự án quốc gia hoặc hợp tác với các nước khác, tập trung phát triển một máy bay trình diễn dựa trên yêu cầu của Pháp, dự kiến bay thử từ 2031 hoặc 2032, trễ hơn so với dự án FCAS trước đó.

Dassault cũng không chịu áp lực lớn như Airbus khi Rafale đang có doanh số bán hàng tốt, đặc biệt với hợp đồng bán thêm 114 máy bay cho Ấn Độ. Rafale còn dự kiến hiện đại hóa theo tiêu chuẩn F5 và sẽ cùng một mẫu drone chiến đấu mới tạo thành phiên bản "Super-Rafale", được đưa vào biên chế trong những năm 2030.

Đã có các đồn đoán về khả năng Dassault hợp tác phát triển cùng các khách hàng Rafale tại thế giới Ả Rập, nhưng quan hệ tốt hơn được cho là với hãng Saab (Thụy Điển). Saab chưa chọn hướng phát triển kế tiếp của chiến đấu cơ Gripen và được cả Đức và Pháp quan tâm như đối tác tiềm năng. Hai bên có nhiều cơ hội hợp tác vì Saab đã cung cấp hệ thống dẫn chiến điện tử cho Airbus, còn trong chương trình drone chiến đấu Neuron của Dassault, Saab là đối tác phụ.

Trappier nhấn mạnh Dassault chưa quyết định gì với Thụy Điển và sẵn sàng hợp tác với các quốc gia có cùng ý muốn, ưu tiên hợp tác song phương hơn đa phương. Phó giám đốc cơ quan mua sắm quốc phòng Pháp (DGA), Alexandre Lahousse, xác nhận Pháp sẽ tiếp tục tìm kiếm các đối tác mới, nêu rõ ví dụ hợp tác sâu sắc giữa Pháp và Thụy Điển như đơn hàng hai máy bay cảnh báo sớm GlobalEye từ Saab và hợp tác trao đổi lẫn nhau các tài sản quân sự gồm bốn tàu hộ vệ từ Thụy Điển mua của Naval Group Pháp.

Việc bổ nhiệm đại sứ Pháp tại Thụy Điển, Thierry Carlier, vào tháng 3/2025 từng được đánh giá như dấu hiệu siết chặt hợp tác quốc phòng giữa hai nước.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.