Quốc hội Nigeria thông qua dự luật yêu cầu NGO công khai nguồn tài trợ nước ngoài

Thượng viện Nigeria vừa chính thức thông qua bước đọc thứ hai của dự luật quy định các tổ chức phi chính phủ (NGO) hoạt động tại nước này bắt buộc phải đăng ký tất cả các dự án nhận tài trợ nước ngoài với chính phủ. Thông tin này được Chủ tịch Thượng viện Godswill Akpabio công bố trong phiên họp toàn thể ngày thứ Tư sau khi đa số nghị sĩ biểu quyết bằng hình thức giơ tay.

Dự luật sau đó được chuyển đến các ủy ban chuyên trách về Kế hoạch Quốc gia, Phát triển Kinh tế và Tài chính để tổ chức các phiên điều trần công khai, đồng thời được yêu cầu báo cáo kết quả trong vòng 4 tuần.

Dự luật do Thượng nghị sĩ Ibrahim Dankwambo, đại diện cho khu vực bầu cử Bắc Gombe, đề xuất với các nội dung trọng tâm bao gồm thiết lập một Khung phối hợp viện trợ quốc gia, quy định đăng ký bắt buộc đối với tất cả dự án được tài trợ bởi nguồn viện trợ nước ngoài và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về các khoản viện trợ.

Đáng chú ý, dự luật đề xuất tích hợp các can thiệp được tài trợ bởi các nhà tài trợ vào ngân sách nhà nước, yêu cầu công khai nguồn vốn và chi tiết triển khai dự án, đồng thời áp dụng các chế tài với hành vi chuyển hướng, sử dụng sai mục đích hoặc không đăng ký nguồn viện trợ.

Thượng nghị sĩ Dankwambo, một cựu Tổng kế toán Liên bang Nigeria, chỉ ra rằng hàng tỷ naira viện trợ nước ngoài được chảy qua các NGO hoạt động tại Nigeria mà chưa được kiểm soát kỹ lưỡng về nguồn gốc hay mục đích sử dụng. Ông cảnh báo việc thiếu sự giám sát này có thể gây ra mối đe dọa an ninh nghiêm trọng và làm giảm sự minh bạch, trách nhiệm giải trình trước công chúng.

Ông cũng nhấn mạnh dù Nigeria là một trong những quốc gia nhận được nhiều khoản viện trợ, hỗ trợ kỹ thuật và tài chính ưu đãi từ các đối tác song phương và đa phương, nhưng hệ thống quản lý viện trợ hiện vẫn hết sức thiếu minh bạch.

Hiện nay, các dự án tài trợ thường rải rác ở nhiều bộ, ngành và cơ quan nhà nước, nhiều dự án không lồng ghép vào ngân sách quốc gia, dẫn đến sự trùng lặp, thiếu phối hợp và kém hiệu quả trong trách nhiệm quản lý.

Nigeria hiện là nơi hoạt động của hàng nghìn tổ chức phi chính phủ triển khai các dự án do chính phủ nước ngoài, các tổ chức đa phương, từ thiện quốc tế và các quỹ tư nhân tài trợ. Các dự án này bao gồm nhiều lĩnh vực như cứu trợ nhân đạo, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, nông nghiệp, quản trị, biến đổi khí hậu, nhân quyền và giảm nghèo.

Trong khi một số dự án phối hợp với chính quyền cấp liên bang và các bang, nhiều dự án do NGO trong và ngoài nước thực hiện độc lập, đặc biệt ở các vùng có xung đột cao về nhu cầu nhân đạo.

Hiện các NGO được yêu cầu đăng ký tại Ủy ban Doanh nghiệp Nigeria (Corporate Affairs Commission - CAC), một số tổ chức còn đăng ký với Đơn vị Kiểm soát Chống rửa tiền thuộc Ủy ban Tội phạm Kinh tế và Tài chính (EFCC). Tuy nhiên, chưa có luật nào quy định chi tiết yêu cầu NGOs phải công khai toàn bộ các dự án nhận tài trợ nước ngoài hoặc phối hợp hoàn toàn với ngân sách quốc gia.

Phần lớn các nghị sĩ tham gia tranh luận đều đồng thuận với dự luật. Tahir Monguno, Phó trưởng nhóm Thượng viện đại diện bang Borno, cho biết nhiều nhà tài trợ nước ngoài chuyển tiền qua NGO mà không có giám sát đủ.

Phó Chủ tịch Thượng viện Barau Jibrin nhận xét rằng đối với khoản viện trợ được chính phủ liên bang tiếp nhận, thường được phản ánh trong ngân sách quốc gia, nhưng phần lớn nguồn lực chuyển qua NGO và các bang lại nằm ngoài tầm kiểm soát hiệu quả của công chúng.

Ông lo ngại về việc các đối tượng gian lận lập các NGO giả để rút tiền từ nguồn viện trợ, thiếu kiểm tra chặt chẽ.

Trong khi đó, Adamu Aliero đại diện bang Kebbi trung tâm nhấn mạnh việc siết chặt pháp lý sẽ giúp tăng hiệu quả sử dụng nguồn vốn viện trợ và nâng cao niềm tin từ các đối tác phát triển qua minh bạch và trách nhiệm giải trình.

Ông đồng thời đề nghị dự luật nên mở rộng phạm vi bao gồm cả chính quyền các bang, giúp nâng cao trách nhiệm giám sát của Quốc hội.

Sani Musa, Chủ tịch Ủy ban Tài chính Thượng viện và đại diện bang Niger Đông, khẳng định luật mới sẽ đưa Nigeria hội nhập với thông lệ quốc tế và tăng cường lòng tin của nhà tài trợ qua minh bạch tốt hơn. Ông cảnh báo việc thiếu kiểm tra nguồn viện trợ có thể gây ra nguy cơ an ninh, ví dụ như tiền viện trợ có thể bị rơi vào tay các nhóm phiến quân.

Ông nhấn mạnh luật còn phân biệt rõ ràng giữa đầu tư nước ngoài và viện trợ, từ đó nâng cao hiệu quả kế hoạch tài chính và phối hợp chính sách.

Đại diện bang Edo Bắc, Adams Oshiomhole, mong muốn mọi khoản viện trợ nước ngoài đều phải được công khai đầy đủ, ghi nhận và chịu sự giám sát của cơ quan lập pháp, kèm theo các chế tài nghiêm khắc cho những trường hợp vi phạm.

Cuối phiên tranh luận, Chủ tịch Thượng viện Godswill Akpabio cảnh báo dòng tiền viện trợ nước ngoài không được quản lý chặt chẽ có thể trở thành nguy cơ an ninh quốc gia nếu thiếu khung pháp lý hiệu quả.

Theo kế hoạch, dự luật sẽ tiếp tục được lấy ý kiến công khai trước khi được Thượng viện xem xét tại các phiên họp tiếp theo.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.