Trong 21 tháng, 14 thị trưởng Mexico bị sát hại dưới thời Tổng thống Sheinbaum

Việc thị trưởng Valentín Lavín Romero của Temoac, bang Morelos, bị bắn chết tại trụ sở chính quyền địa phương hôm thứ Tư đã làm dấy lên lo ngại nghiêm trọng về tình trạng an ninh bất ổn tại Mexico. Kể từ khi Tổng thống Claudia Sheinbaum nhậm chức ngày 1/10/2024, đã có 14 thị trưởng bị giết trong các vụ tấn công bạo lực, vượt qua con số thị trưởng thiệt mạng trong một số nhiệm kỳ tổng thống trước đây.

Đáng chú ý, số thị trưởng bị sát hại trong gần hai năm nhiệm kỳ của bà Sheinbaum đang tiến tới gần kịch bản nghiêm trọng nhất trước đây, với 26 vụ trong sáu năm dưới thời tổng thống Andrés Manuel López Obrador. Trước đó, số vụ cao nhất từng ghi nhận là 42 thị trưởng vào thời kỳ của Enrique Peña Nieto và 37 vụ dưới thời Felipe Calderón.

Bang Oaxaca dẫn đầu về số lượng thị trưởng bị sát hại trong 18 tháng qua với 5 vụ, tiếp theo là Michoacán với 4 vụ. Trước đó, Valentín Lavín Romero từng sống sót trong một vụ tấn công hồi tháng 1 khi bị bắn trên đường cao tốc Mexico-Oaxaca, buộc ông phải nghỉ phép. Cái chết gần đây của ông góp phần vào bản danh sách u ám bắt đầu với 3 thị trưởng năm 2024, tăng lên 8 năm 2025 và 3 vụ tính đến giữa năm 2026.

Bên cạnh ông Lavín Romero, Eduardo Saavedra López và Joel Ángel Bravo Martínez, thị trưởng các khu vực Miahuatlán de Porfirio Díaz và San Miguel Amatitlán tại Oaxaca, cũng bị bắn chết trong năm nay. Vụ sát hại Carlos Manzo, thị trưởng Uruapan của Michoacán năm 2025 do nhóm CJNG tiến hành, từng khiến cả nước chấn động và khiến chính phủ triển khai thêm lực lượng an ninh vào khu vực.

Học giả Víctor Sánchez từ Đại học Tự trị Coahuila cho biết sự gia tăng các vụ sát hại cho thấy chính quyền các địa phương đang dần bị kiểm soát bởi các tổ chức tội phạm. Việc chi phối chính quyền địa phương mang lại cho nhóm tội phạm quyền lợi lớn như hợp tác từ lực lượng cảnh sát, cảnh báo trước các chiến dịch an ninh liên bang, và thu thập thông tin về đối thủ.

Sánchez lý giải việc các tổ chức này tham gia chính trị, tài trợ chiến dịch và dùng bạo lực để đe dọa ứng cử viên không chỉ là để tranh giành quyền lãnh thổ mà còn là biểu hiện của cuộc chiến giữa các nhóm tội phạm ảnh hưởng lên khu vực.

Mario Vázquez, thượng nghị sĩ thuộc Đảng Hành động Quốc gia (PAN), nhận định chính phủ liên bang đã bỏ rơi các thành phố, gây tổn thất nghiêm trọng bằng việc để các thị trưởng đứng độc lập đối mặt với tội phạm có tổ chức. Ông cho rằng việc sát hại lãnh đạo địa phương là âm mưu gieo rắc nỗi sợ hãi và thể hiện sự áp đảo của tổ chức tội phạm trên chính quyền công.

Phía Bộ Nội vụ Mexico chưa phản hồi về các cáo buộc này. Trong khi đó, giáo sư Erubiel Tirado tại Đại học Ibero-American nhận xét chiến lược an ninh liên bang tuy tuyên bố giảm 31% các vụ án trọng điểm từ tháng 10/2024, nhưng chưa được áp dụng đồng đều, đặc biệt ở cấp thành phố – nơi người dân tiếp xúc đầu tiên với chính quyền.

Sánchez lưu ý hầu hết vụ sát hại xảy ra tại các đô thị nhỏ với lực lượng cảnh sát mỏng, còn các thành phố lớn ít bị ảnh hưởng hơn vì lý do chính trị. Trong hơn 2.500 đô thị ở Mexico, khoảng 500 nơi chỉ có dưới 10 cảnh sát, thậm chí chỉ 3-10 người.

Trước kỳ bầu cử năm tới tại Mexico, khi sẽ có 17 thống đốc cùng các quan chức địa phương được bầu, bạo lực chống lại các lãnh đạo chính quyền địa phương được cảnh báo đang có xu hướng tăng, với 37 ứng viên trong kỳ bầu cử năm 2024 bị sát hại, phần lớn là những người tranh cử các chức vụ cấp xã như thị trưởng hay thành viên hội đồng.

Việc tình hình bạo lực và an ninh bất ổn leo thang đã trở thành thách thức lớn đối với nền dân chủ và ổn định Mexico trong thời gian tới.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.