Lịch sử vanilla: Câu chuyện đằng sau hương vị tưởng chừng bình dị

Vanilla hiện diện rộng rãi trong các sản phẩm như kem, siro chữa ho, các sản phẩm tẩy rửa và nước hoa. Phần lớn sự phổ biến này là nhờ vào vanillin tổng hợp có giá thành rẻ và dễ tiếp cận. Ở tiếng Anh, vanilla thậm chí còn được dùng như một từ đồng nghĩa với "bình thường" hay "đơn giản". Tuy nhiên, vanilla tự nhiên là một trong những loại cây đòi hỏi nhiều công sức lao động nhất và có cấu tạo hóa học phức tạp với hơn 200 hợp chất hương thơm khác nhau. Đây cũng là loại gia vị đắt thứ hai thế giới sau nghệ tây (saffron), có giá bán dao động từ 100 đến 600 USD (tương đương 90 đến 550 euro) mỗi kilogram.

Vanilla bắt nguồn từ khu vực Mesoamerica cổ đại, nơi những cây lan Vanilla planifolia mọc hoang dã trong các khu rừng nhiệt đới. Các nhóm dân tộc khác nhau tại đây có tên gọi riêng cho vanilla: người Mexica gọi là "tlilxochitl", người Totonac gọi "xanath", còn người Maya là "sisbic". Vanilla được xem là một mặt hàng quý giá, được sử dụng trong y học, nghi lễ, trang trí đền thờ, pha chế thức uống cacao và làm lễ tributes.

Người Totonac sống ở khu vực nay là Veracruz, Mexico, là những người đầu tiên biết trồng vanilla, trọng giá trị mùi hương của loại cây này. Sau đó, khi Aztec chinh phục người Totonac, họ bắt buộc phải lấy vanilla làm thuế tributes, đồng thời sử dụng vanilla để tạo hương cho thức uống cacao thiêng xocolatl, dành riêng cho giới thượng lưu và chiến binh - tiền thân của chocolate hiện đại.