Lý thuyết toán học gây tranh cãi dự báo thời điểm loài người có thể tuyệt chủng

Lý thuyết Ngày tận thế và ước tính về sự tồn tại của loài người

Lý thuyết toán học mang tên 'Doomsday Argument' (Lý thuyết Ngày tận thế), do nhà vật lý thiên văn Brandon Carter đề xuất từ năm 1983, dựa trên nguyên tắc Copernican, cho rằng con người không chiếm vị trí đặc biệt trong vũ trụ hay dòng lịch sử, nên không nên giả định rằng chúng ta đang sống ở thời kỳ đầu hay cuối của loài người. Từ đó, lý thuyết dùng vị trí của từng cá nhân trong chuỗi những người từng sống làm cơ sở dự đoán tổng số người sẽ xuất hiện trong tương lai. Theo ước tính, đã có khoảng 117 tỷ người từng tồn tại và giả định với 95% xác suất ta không nằm trong 5% số người đầu tiên, tổng số người từng sinh ra có thể lên đến khoảng 2,34 nghìn tỷ người.

Áp dụng tỉ lệ sinh hiện tại, tổng số này sẽ đạt được sau khoảng 17.100 năm, tương ứng năm 19.126. Tuy nhiên, đó không phải là dự báo chắc chắn về ngày loài người tuyệt chủng mà chỉ là giới hạn xác suất 95% loài người sẽ kết thúc trước khi đạt con số này. Lý thuyết muốn nhấn mạnh rằng không nên mặc định loài người sẽ kéo dài mãi mãi.

Những điểm tranh cãi và giới hạn của lý thuyết

Điểm gây tranh cãi lớn nhất của 'Doomsday Argument' là các giả định nền tảng còn nhiều bất định. Các nhà khoa học phản biện cho rằng tương lai dân số không hề ngẫu nhiên mà bị điều chỉnh bởi nhiều yếu tố như giảm tỷ lệ sinh, tiến bộ y học, thay đổi kinh tế và sự phát triển công nghệ. Hơn nữa, lý thuyết không tính đến khả năng nhân loại mở rộng ra ngoài Trái Đất, khi các cộng đồng định cư trên các hành tinh khác có thể thay đổi hoàn toàn viễn cảnh tồn tại lâu dài.

Thêm vào đó, lý thuyết không đưa ra nguyên nhân cụ thể nào có thể dẫn đến sự diệt vong của con người. Những rủi ro thường được các nhà khoa học bàn tới gồm chiến tranh hạt nhân, biến đổi khí hậu, đại dịch, va chạm thiên thạch hay các thảm họa toàn cầu liên quan đến trí tuệ nhân tạo hay công nghệ chưa được phát triển. Có những nguy cơ trong tương lai đến từ các hiện tượng hoặc công nghệ chưa xuất hiện và khó dự đoán chính xác.

Những nghiên cứu mới và góc nhìn hiện tại về tương lai nhân loại

Bên cạnh lý thuyết trên, một nghiên cứu gần đây được công bố vào tháng 8 năm 2025 sử dụng phương pháp dự báo xác suất cho rằng dân số thế giới có thể giảm xuống còn khoảng 1,55 đến 1,81 tỷ người vào năm 2139 và sau cùng có thể không còn con người vào năm 2339, dựa trên xu hướng giảm sinh trong giai đoạn 2019-2024. Dẫu vậy, cả hai nghiên cứu đều được nhìn nhận như các bài toán thống kê, không phải dự báo cụ thể chứng minh ngày tận thế đang cận kề.

Đa số chuyên gia đồng ý rằng 'Doomsday Argument' là một phép toán kích thích suy nghĩ về tương lai nhân loại hơn là công cụ cho một bản án đáng sợ. Việc con người có tồn tại được lâu dài tiếp theo hay không sẽ phụ thuộc rất lớn vào các quyết định, công nghệ và cách chúng ta ứng phó với các thách thức toàn cầu trong những thế kỷ tới.

Do vậy, bạn vẫn chưa cần phải lo lắng hay sắp xếp lại lịch trình vì một ngày tận thế đã được định sẵn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.