Giải mã quá khứ: Các công cụ mới giúp khám phá vai trò tổ tiên trong chế độ Quốc xã

Trong thời kỳ nhà nước Đức Quốc xã, có tới 4,5 triệu người đã gia nhập các tổ chức SS và SA. Đến nay, câu hỏi về quá khứ của những người thân trong gia đình, đặc biệt là ông bà hay cụ ông có thể liên quan đến những tổ chức này vẫn còn chưa được làm sáng tỏ trong nhiều gia đình. Đây thường là chủ đề gây tranh cãi hoặc bị giữ im lặng.

Theo một nghiên cứu của Đại học Bielefeld, gần 68% người được khảo sát tin rằng tổ tiên của họ không từng là tội phạm trong thời kỳ Quốc xã. Tuy nhiên, các số liệu lịch sử lại cho thấy một diện mạo khác biệt khi chỉ khoảng 0,2% dân số thực sự tham gia hoạt động chống lại chế độ này, trong khi số thành viên của Đảng Quốc xã lên đến khoảng 10 triệu người, tức chiếm mỗi năm người thứ năm trên 20 tuổi tại Đức thời đó là đảng viên. Nhiều thành viên trong số này còn từng hoạt động trong các tổ chức khủng bố như SA và SS.

Việc tìm hiểu vai trò của tổ tiên trong chế độ Quốc xã từng rất khó khăn do các thủ tục tra cứu phức tạp. Để tìm kiếm hồ sơ cá nhân, người quan tâm cần gửi yêu cầu bằng văn bản đến Kho Lưu trữ Liên bang Đức, nơi lưu trữ gần 1,1 tỷ trang tài liệu về các hoạt động của Đức Quốc xã trải dài trên 91 km giá sách tại nhiều địa điểm khác nhau.

Để đơn giản hóa quá trình này, trang tin DIE ZEIT đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo để xử lý và số hóa hàng trăm nghìn hồ sơ cá nhân liên quan đến các thành viên và ứng viên SA, SS. Người dùng chỉ cần nhập tên, năm sinh và nơi sinh là có thể nhanh chóng xác định xem một người có từng tham gia các tổ chức này hay không.

Công cụ này giúp công khai thông tin đã được lưu giữ từ lâu, hỗ trợ các gia đình người Đức hiểu rõ hơn về lịch sử của mình trong bối cảnh chế độ Quốc xã, đồng thời góp phần vào quá trình làm sáng tỏ và xử lý quá khứ lịch sử của xã hội Đức hiện đại.

Thông qua cuộc trò chuyện với Christian Staas, Trưởng ban Lịch sử của DIE ZEIT, trong chương trình "Was jetzt? – Die Woche" (Tạm dịch: "Điều gì diễn ra bây giờ? – Tuần này"), người dẫn chương trình Constanze Kainz đã phân tích sâu về nội dung và giá trị của cơ sở dữ liệu mới cũng như những hạn chế mà các hồ sơ này vẫn còn.

Công cụ số hóa và mở dữ liệu từ DIE ZEIT được xem là bước tiến lớn trong việc đối diện với di sản đau thương của Đức Quốc xã, giúp nhiều người hiểu rõ hơn về quá khứ cá nhân và xã hội, đồng thời tạo điều kiện cho sự minh bạch và trách nhiệm lịch sử được tăng cường.

Chương trình trao đổi này phát sóng vào thứ Năm hàng tuần trên trang zeit.de, YouTube, Apple Podcasts và Spotify, giới thiệu những phân tích sâu sắc về các vấn đề lịch sử liên quan và những tác động của chúng trong xã hội hiện nay.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.