Chiến lược mới của Mỹ trong cuộc đối đầu với Iran: Những bước đi và thách thức

Câu nói nổi tiếng "Không có kế hoạch nào tồn tại sau cuộc chạm trán đầu tiên với kẻ địch" từng được nhắc đến trong quân sự, nhưng trong trường hợp cuộc chiến Mỹ - Iran, chính quyền Trump ban đầu dường như không có một kế hoạch cụ thể nào. Tuy nhiên, họ đã bị "đấm thẳng vào mặt" khi bị Iran đáp trả mạnh mẽ và phải ký một thỏa thuận đình chiến vào tháng 6, với nhiều điều khoản có lợi cho Iran.

Ngày 14/7, Mỹ tái mở các cuộc tấn công nhằm vào Iran nhưng lại ít chia sẻ thông tin về mục đích và chiến lược lần này. Báo Washington Post cho biết tình báo Mỹ nghi ngờ các cuộc tấn công mới sẽ khó làm thay đổi đường lối của Iran. Tuy nhiên, Lầu Năm Góc đã có điều chỉnh nhằm vá lại những lỗ hổng trong chiến lược ban đầu, dù khả năng sụp đổ chính quyền Iran vẫn rất thấp, nhưng nỗ lực này vẫn có thể làm giảm sức mạnh của Iran.

Ở giai đoạn đầu, Mỹ tập trung tiêu diệt lãnh đạo Iran và làm suy yếu năng lực công nghiệp quốc phòng. Tuy nhiên, Iran đã gây ra nhiều tổn thất cho kinh tế Mỹ và các đồng minh thông qua các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, tên lửa và việc phong tỏa eo biển Hormuz. Điều này khiến tinh thần chiến đấu của Mỹ và các đồng minh giảm sút.

Trong lần tấn công mới, Mỹ đã thay đổi địa điểm tác chiến, chuyển các căn cứ ra khỏi vùng có các đồng minh nhạy cảm như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Qatar và Saudi Arabia, để bố trí tấn công từ Jordan, Kuwait và Bahrain. Những quốc gia này có nguy cơ riêng nhưng lại có truyền thống đối đầu với Iran và do đó ít mất mát khi đứng về phía Mỹ. Việc chuyển về Jordan cũng giúp các lực lượng Mỹ tránh xa hơn khỏi tầm bắn tên lửa và máy bay không người lái của Iran.

Tuy nhiên, phản ứng của Iran vẫn rất mạnh mẽ và gây tổn thất nghiêm trọng cho phía Mỹ, như vụ tên lửa Iran ở Jordan khiến 3 quân nhân Mỹ thiệt mạng và phá hủy nhiều trang thiết bị hàng không.

Trong giai đoạn đầu, Iran chỉ xem các phản ứng của mình là tự vệ và trả đũa, trong khi công tác truyền thông của Mỹ hầu như không phản bác, khiến công chúng dễ dàng nhận định Mỹ và Israel là nguyên nhân gây ra thiệt hại cho các đồng minh như Dubai hay Qatar, cùng những tác động tiêu cực tới kinh tế toàn cầu do phong tỏa eo biển.

Trong vòng chiến tranh thứ hai, mục tiêu chính của Mỹ có vẻ là thay đổi quan điểm chiến tranh từ hình ảnh "Mỹ xâm lược và Iran chống trả" sang "Iran xâm lược và bắt giữ con tin". Iran vẫn tiếp tục đánh vào các mục tiêu quân sự của Mỹ, nhưng đồng thời phải tập trung vào các mục tiêu làm cho thế giới đổ trách nhiệm nhiều hơn về phía Tehran.

Iran đã triển khai các cuộc tấn công vào các tàu dân sự đi qua eo biển Hormuz, nổi bật là vụ tấn công bằng tên lửa hành trình vào một tàu chở dầu cờ UAE, gây chết một thủy thủ Ấn Độ và làm bị thương nhiều người khác. Chính phủ Ấn Độ đã phản đối vụ việc bằng cách triệu tập đại diện Iran tại Delhi.

Iran còn nhắm vào các cảng biển quan trọng của Saudi Arabia như cảng Yanbu trên Biển Đỏ và phối hợp với đồng minh Houthi ở Yemen để phong tỏa eo biển Bab al-Mandab. Đây là tuyến đường xuất khẩu dầu thô thay thế cho Saudi, giúp tránh xa ảnh hưởng của hải quân Iran. Hiện khoảng 70% lượng dầu thô của Saudi chạy qua Yanbu và quốc gia này đang nỗ lực tăng con số này. UAE cũng có chiến lược tương tự qua cảng Fujairah trên Vịnh Oman.

Iran gây áp lực lớn vì sự bị loại khỏi các tuyến đường thông thương quan trọng và có ý định quyết liệt kiểm soát eo biển, trong khi lý giải việc phong tỏa và thu phí trên các tuyến đường quốc tế chỉ hợp pháp trong trường hợp chiến tranh. Tuy nhiên, khi UAE và Saudi dần rút lui khỏi vùng chiến sự, lý do này trở nên kém thuyết phục hơn.

Việc tấn công các cảng Yanbu và Fujairah càng khó biện minh hơn vì dù Iran có quyền kiểm soát eo biển Hormuz thì các nước cũng có quyền lựa chọn tuyến đường khác để tránh dịch vụ thu phí của Iran. Xung đột gần đây bùng phát một phần do các tàu cố gắng đi lại qua eo biển bằng cách tránh vùng lãnh hải Iran, điều mà Iran coi là vi phạm thỏa thuận trong tháng 6, trong khi Mỹ không đồng tình.

Việc thay đổi nhận thức chiến tranh cũng không thể ngăn Iran tiếp tục phong tỏa các đường thủy và tấn công các cảng của Saudi và UAE, những công cụ đòn bẩy then chốt của họ. Trong khi đó, Mỹ đã công bố chuyển giao công nghệ hạt nhân cho Saudi Arabia, bán vũ khí cho Qatar và cung cấp chip hỗ trợ AI cho UAE, nhằm tăng cường sức mạnh cho các đồng minh vùng Vịnh và giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

Mục tiêu của Mỹ trong giai đoạn này là cô lập Iran trở lại vị trí quốc tế bị lên án, khác biệt với thời điểm Iran trở thành một quốc gia nhận được sự thông cảm trong giai đoạn trước. Nếu Iran tiếp tục gây rối tại các tuyến thương mại quốc tế, nó sẽ dần rơi vào hàng ngũ quốc tế là một quốc gia đáng bị lên án và có thể suy yếu nội bộ.

Mặt khác, nếu Iran duy trì chiến lược đe dọa lân bang và phong tỏa các đường thủy, họ cũng đang mắc kẹt trong một cuộc xung đột kéo dài mà không có lối thoát rõ ràng. Điều này cho thấy cả hai bên đều đang đối mặt với những thách thức chiến lược không nhỏ trong suốt xung đột hiện nay.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.