Allen Ginsberg và bài thơ “Howl”: Nước Mỹ đối diện với bóng ma của những người đã khuất

Nếu tập thơ “Leaves of Grass” của Walt Whitman từng được xem là bản tuyên ngôn độc lập mang tính thi ca của nước Mỹ thì bài thơ dài “Howl” của Allen Ginsberg lại được coi như một bản cáo chung đầu tiên dành cho quốc gia này. Tác phẩm mô tả nước Mỹ như một vùng đất khiến con người suy sụp hoặc, tệ hơn, đẩy những ai không tuân theo tiêu chuẩn lý tưởng mà đất nước đó đặt ra vào bệnh trạng tâm thần.

Mở đầu bằng câu thơ được trích dẫn nhiều lần về "những bộ óc tinh túy nhất của thế hệ tôi bị phá hủy bởi điên loạn", Ginsberg phác họa một bức tranh u ám về những con người tàn phá tâm hồn lang thang trên đường phố hoặc nằm vật dưới cống rãnh, lúc thì thì thầm, lúc lại gào thét hay nôn mửa, luôn tìm kiếm khoái cảm từ nhạc jazz, tình dục hoặc một chén súp nóng. Họ có khi bị cảnh sát kéo khỏi mái nhà khi đang vẫy vùng với cả bộ phận sinh dục và bản thảo thơ ca; có khi lại đang cuồng nhiệt trong những cuộc vui bên chai bia, sẵn sàng tràn đầy dục vọng trong khoảnh khắc ý thức cuối cùng – tất cả đều được tái hiện trong bản dịch của Clemens J. Setz với ngôn từ trần trụi đến mức gây sốc.

Khi “Howl” được Allen Ginsberg lần đầu đọc tại San Francisco vào tháng 10 năm 1955, không ít người bị sững sờ bởi sức mạnh của bài thơ. Tuy nhiên, nhà thơ Jack Kerouac và nhà xuất bản Lawrence Ferlinghetti lại đón nhận tác phẩm với niềm hứng khởi. Năm 1956, Ferlinghetti đã xuất bản “Howl” tại hiệu sách City Lights, nhưng ngay lập tức ông phải đối mặt với cáo buộc phát tán tài liệu khiêu dâm và tạm thời bị bắt giữ. Sau đó, một thẩm phán tuyên bố bài thơ không mang tính khiêu dâm.

Allen Ginsberg (1926-1997) đã kết hợp nhiều ảnh hưởng đa dạng trong thơ ca của mình, từ William Blake, Walt Whitman, tín ngưỡng Do Thái và Phật Giáo, đến những trải nghiệm cá nhân về sợ hãi đô thị, phê phán chủ nghĩa tư bản và những định kiến liên quan đến đồng tính luyến ái, cũng như trải nghiệm bản thân về sự pathologization – việc bị coi là bệnh lý bởi các cơ quan Mỹ. Ông còn bổ sung thêm một “chú thích” khẳng định sự thiêng liêng của mọi sự sống, nhằm tránh chỉ được biết đến như một nhà tiên tri xui xẻo.

Dù mang tính điệp khúc u tối nhưng “Howl” lại mở ra một khởi đầu mới, truyền cảm hứng cho phong trào Beat Poetry và có ảnh hưởng lớn trong âm nhạc folk và jazz. Khó có thể đánh giá quá cao tầm quan trọng của tác phẩm này trong việc tạo động lực tranh luận về bất công xã hội tại Mỹ.

Nhà thơ da đen Amiri Baraka (1934-2014) từng mô tả “Howl” như một tập thể giọng nói đa văn hóa và đa chủng tộc mang đậm chất Mỹ đích thực. Baraka nhấn mạnh Ginsberg không chỉ làm mới cảnh quan thơ ca vốn đầy bóng dáng của những nhân vật đạo mạo và khoác lác, mà còn là người tiên phong trong cuộc chiến “chống lại những người đã chết và bóng ma của họ” tại Mỹ. Mặc dù “Howl” từng bị phản đối gay gắt, tác phẩm dần được công nhận và trở thành một phần quan trọng của văn học kinh điển Mỹ.

Tinh thần nổi loạn không chỉ dừng lại ở sự nghiêm trọng, mà còn mở rộng sang lòng tự trào và khiếu hài hước. Năm 1975, nhà thơ Lawrence Ferlinghetti đã sáng tác một bài lục bát nhại lại “Howl” với câu mở đầu: “Chúng ta đã chứng kiến những bộ óc tinh túy nhất của thế hệ mình / bị hủy hoại bởi sự nhàm chán tại các buổi đọc thơ.” Đây là minh chứng cho ảnh hưởng lâu dài và đa chiều của bài thơ đối với văn hóa Mỹ.

Bài viết này thuộc chuỗi chuyên đề "Amerika, wie es im Buche steht" nhân dịp kỷ niệm 250 năm ngày thành lập Hoa Kỳ, giới thiệu 50 tác phẩm đã góp phần hình thành nhận thức về nước Mỹ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.