Kinh phí cắt giảm đe dọa tương lai di sản phim Đức

Tình trạng báo động cho di sản phim analog tại Đức

Cách đây 13 năm, các nhà làm phim, nhà sử học và tổ chức ngành công nghiệp điện ảnh đã lên tiếng cảnh báo về nguy cơ mất mát nghiêm trọng di sản phim analog của Đức, khi phần lớn phim được quay trên nền 35mm và 16mm đang phải đối mặt với sự hoen ố và suy thoái vật liệu. Những nguy cơ nói trên bao gồm tình trạng co lại, phai màu nghiêm trọng và hiện tượng "hội chứng giấm" – quá trình phân hủy vật liệu làm phim có nguồn gốc axit khiến phim mất chất lượng hoặc hư hại hoàn toàn. Đồng thời, sự chuyển đổi nhanh chóng sang sản xuất và phân phối phim kỹ thuật số cũng đang làm khép lại khả năng phục chế và lưu giữ phim theo cách truyền thống khi các nhà sản xuất phim analog và công nghệ sao chép vật liệu phim đang biến mất.

Chương trình bảo vệ di sản phim với kinh phí 10 triệu euro mỗi năm

Cuộc tranh luận mạnh mẽ xung quanh vấn đề này đã gây chú ý tại nghị viện Đức và dẫn đến sự ra đời của một chương trình hợp tác kéo dài mười năm nhằm số hóa và phục chế phim analog, khởi động từ năm 2019 với mức hỗ trợ tài chính hàng năm 10 triệu euro, vốn được chia đều bởi liên bang, các bang và Quỹ Phát triển Phim Đức (FFA). Mô hình "ba trụ cột" đảm bảo ưu tiên số hóa cho các bộ phim không chỉ có giá trị lịch sử bị đe dọa do tình trạng vật liệu xuống cấp mà còn những phim có tiềm năng thương mại và các tác phẩm cần được giới thiệu phục vụ các sự kiện đặc biệt hoặc lễ kỷ niệm quan trọng.

Nguy cơ gián đoạn và suy giảm chất lượng bảo tồn do cắt giảm ngân sách

Thế nhưng, từ năm 2023, chương trình này đã bị cắt giảm ngân sách đến một nửa. Một số bang, đặc biệt là những khu vực có hoạt động sản xuất phim hạn chế, đã rút lui khỏi chương trình, trong khi FFA cũng chịu thiệt hại do nguồn thu giảm đi. Bộ Văn hóa Đức đã phải cắt giảm đóng góp của mình khoảng một phần ba do tình hình tài chính chung. Điều này không chỉ đe dọa việc tiếp tục các dự án số hóa mà còn gây áp lực lớn lên các chuyên gia phục chế và công nghệ hỗ trợ, nhiều đơn vị cung cấp dịch vụ đang đối mặt với nguy cơ phá sản hoặc hoạt động trì trệ.

Chất lượng số hóa và tầm quan trọng của việc duy trì khả năng trình chiếu

Chương trình nhấn mạnh tiêu chuẩn số hóa phải đạt ít nhất đến mức chất lượng có thể trình chiếu trong rạp hát, bao gồm các khâu chỉnh sửa ánh sáng, màu sắc và âm thanh cẩn thận nhằm giữ nguyên bản sắc nghệ thuật của phim. Đây không phải là một bước chỉ để lưu trữ mà còn đảm bảo tác phẩm phim có thể được công chúng thưởng thức, khác biệt với bản quét thô chỉ nhằm mục đích bảo quản. Việc xử lý kỹ thuật số cũng cho phép loại bỏ những hư hại nhưng vẫn giữ lại đặc điểm kỹ thuật và lịch sử phát triển của mỗi bộ phim, tạo nên một sự cân bằng nghệ thuật và đạo đức cần thiết trong công tác số hóa.

Ý nghĩa văn hóa và tương lai của di sản phim Đức

Di sản phim không chỉ là tài sản kỹ thuật mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn văn hóa và lịch sử quốc gia. Từ những bộ phim câm đen trắng đến các phim tài liệu và hoạt hình, mỗi tác phẩm góp phần làm phong phú bức tranh đa dạng của điện ảnh Đức. Các sự kiện trình chiếu phim tái hiện như UFA-Filmnächte tại Berlin thu hút hàng nghìn khán giả và được quốc tế công nhận qua các liên hoan phim dành cho phim lưu trữ như "Il cinema ritrovato" tại Bologna và "Festival Lumière" ở Lyon.

Tuy nhiên, nguồn lực hạn chế khiến việc lựa chọn phim để số hóa và bảo tồn trở nên khó khăn, buộc các tổ chức lưu trữ phim phải ưu tiên những tác phẩm quan trọng và có tính đại diện cao. Sự thiếu hụt kinh phí không chỉ ảnh hưởng đến khả năng đánh giá đầy đủ hàng loạt phim bị mất mát như phim từ thời kì Đế quốc hoặc Cộng hòa Weimar mà còn cản trở việc giữ gìn các tác phẩm mang tính biểu tượng văn hóa như "Dreigroschenoper" hay các bộ phim ít được biết đến nhưng cũng mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc.

Rainer Rother, cựu giám đốc nghệ thuật của Deutsche Kinemathek và Retrospektive Berlinale, nhấn mạnh việc bảo tồn di sản phim là trách nhiệm chung của chính phủ liên bang, các bang và quỹ FFA, đồng thời kêu gọi tạo ra một lộ trình lâu dài nhằm bảo đảm sự vững bền của kho tàng điện ảnh vốn phản ánh lịch sử và văn hóa của nước Đức.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.