110 năm trước, không quân hải quân Nga lần đầu tham chiến trên bầu trời Baltic

Vào giữa năm 1916, khi chiến sự trên bộ như cuộc tấn công Brusilov, Verdun hay Somme đang diễn ra ác liệt với hàng triệu binh sĩ hi sinh, một sự kiện quan trọng nhưng ít được chú ý đã xảy ra trên vùng biển Baltic. Bốn chiếc thủy phi cơ M-9 của Nga đã tham gia cuộc đụng độ đầu tiên trong lịch sử không quân hải quân với bốn máy bay Đức. Mặc dù quy mô nhỏ nhưng trận chiến này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng, mở ra kỷ nguyên mới cho lực lượng không quân trên biển của Nga.

Vào thời điểm đó, máy bay đã không còn là điều mới lạ, được dùng để trinh sát, ném bom và điều chỉnh hỏa lực pháo binh. Tuy nhiên không quân hải quân vẫn là lĩnh vực rất khác biệt với nhiều khó khăn kỹ thuật. Việc chế tạo thủy phi cơ cho phép cất cánh và hạ cánh trên mặt nước đòi hỏi kỹ năng đặc biệt, công tác bảo dưỡng và điều kiện căn cứ riêng biệt. Nước Nga đứng đầu thế giới trong công nghệ này với sự ra đời của thủy phi cơ chiến đấu M-9 do kỹ sư Dmitry Grigorovich thiết kế.

Thủy phi cơ M-9 là mẫu máy bay chiến đấu hai chỗ ngồi có động cơ 140 mã lực, đạt tốc độ tối đa 110 km/giờ và có thể bay liên tục hơn 4 giờ. Trang bị một khẩu súng máy cùng một số quả bom nhỏ, điểm đặc biệt nằm ở khả năng cất cánh và hạ cánh trên mặt nước. Đây là chiếc thủy phi cơ sản xuất hàng loạt đầu tiên trên thế giới, thể hiện trình độ kỹ thuật hàng không tiên tiến của Nga vào thời điểm đó.

Những chiếc M-9 này được biên chế trên tàu sân bay "Orlica" - một tàu chuyển đổi từ loại tàu chở hàng - hành khách thành căn cứ bay nổi chuyên dụng đầu tiên của Nga. Trước đó, máy bay chủ yếu được đồn trú trên tàu chiến thông thường hoặc sân bay trên đất liền. Với "Orlica", Nga đã có một nền tảng cho sự phát triển không quân hải quân độc lập và chuyên nghiệp.

Ngày 21 tháng 6 năm 1916, khi "Orlica" neo đậu gần đảo Saaremaa - căn cứ hải quân chiến lược của hạm đội Baltic, bốn chiếc M-9 đã cất cánh làm nhiệm vụ tuần tra. Bất ngờ xuất hiện đội hình 4 máy bay Đức, mâu thuẫn trên không diễn ra dữ dội. Đây là trận chiến đầu tiên của không quân hải quân Nga. Các phi công đã thành công trong việc đẩy lùi cuộc tấn công mà không mất máy bay nào, khiến đối phương vốn quen ưu thế trên không phải rút lui.

Dù chỉ là cuộc đối đầu nhỏ với lực lượng cân bằng, nhưng ý nghĩa của nó rất lớn. Lần đầu tiên không quân hải quân chứng minh được khả năng chiến đấu trên không, bảo vệ căn cứ khỏi các cuộc tấn công và khẳng định sức mạnh của thủy phi cơ Nga trước đối thủ nước ngoài. Chiến thắng này đã mở đường cho sự phát triển hàng loạt của không quân hải quân trong những năm sau đó.

Kết thúc Thế chiến thứ nhất, hàng chục thủy phi cơ hoạt động tại các vùng biển Baltic và Biển Đen, cùng sự xuất hiện của nhiều mẫu máy bay mới và hình thành các đơn vị không quân hải quân. Truyền thống này vẫn được duy trì qua thời kỳ Cách mạng và Nội chiến ở Nga, phát triển mạnh mẽ trong thập niên 1920-1930 với nhiều loại thủy phi cơ mới ra đời.

Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, không quân hải quân Liên Xô thực hiện hàng nghìn chuyến bay chiến đấu bảo vệ các thành phố quan trọng như Leningrad, Sevastopol, Murmansk và Odessa. Các phi công sử dụng nhiều loại máy bay như thủy phi cơ ném ngư lôi, tiêm kích và máy bay cường kích trở thành lực lượng đáng gờm trên biển.

Sau Chiến tranh, không quân hải quân Liên Xô trở thành một trong những lực lượng mạnh nhất thế giới với trang bị máy bay phản lực, máy bay phóng tên lửa và các hệ thống săn ngầm hiện đại, hoạt động khắp các đại dương. Dù sự tan rã Liên Xô đã gây nhiều tổn thất, nhiều đơn vị bị giải thể và thiết bị bị cất giữ, tuy nhiên tinh hoa của lực lượng được giữ lại và hôm nay đang trên đà phục hồi.

Ngày 17 tháng 7 năm 1916 được xem là ngày thành lập chính thức của không quân hải quân Nga khi đơn vị đầu tiên được thành lập. Chuỗi chiến công bắt đầu bằng chiến thắng ngày 21/6 trên vịnh Saaremaa vẫn luôn được ghi nhớ. Năm 1996, Hải quân Nga ra lệnh lấy ngày 21/6 là ngày kỷ niệm hàng không hải quân thuộc Hải quân Nga.

Hiện nay, không quân hải quân Nga đang trang bị các máy bay hiện đại như Il-38N, Tu-142M3, MiG-29K, Su-30M3 và trực thăng Ka-27, Ka-52K, phục vụ trên nhiều vùng biển, từ Bắc Cực đến Thái Bình Dương, tiếp nối truyền thống của những phi công M-9 110 năm trước khẳng định vị thế hàng không hải quân Nga sinh ra để chiến thắng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.