Năng suất lao động Mỹ tăng cao kỷ lục dù chưa phụ thuộc vào trí tuệ nhân tạo

Những điểm chính

• Năng suất lao động Mỹ tăng trưởng nhanh nhất trong hơn 20 năm kể từ đầu năm 2024.

• Tỷ lệ thất nghiệp Mỹ duy trì dưới 4,5% từ tháng 10/2021, tạo áp lực cải thiện hiệu suất lao động.

• Ngành công nghệ và tài chính giảm việc làm đáng kể trong 18 tháng qua nhưng hiệu quả sản xuất vẫn tăng.

• Ứng dụng công nghệ số và làm việc từ xa góp phần đáng kể vào việc nâng cao năng suất.

• Tăng trưởng năng suất gấp đôi tốc độ tăng tiền lương thực tế trong thập kỷ qua, dẫn đến giảm tỷ lệ thu nhập lao động.

Tăng trưởng năng suất lao động vượt trội trong nhiều năm

Từ đầu năm 2024, năng suất lao động của Mỹ đã tăng trưởng nhanh nhất trong hơn hai thập kỷ qua, theo các số liệu kinh tế mới nhất. Dù trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là công cụ mới mẻ giúp cải thiện hiệu quả làm việc, nhưng yếu tố chủ đạo thúc đẩy sự gia tăng năng suất trong những năm gần đây lại không phải AI mà là sự kết hợp của nhiều yếu tố, bao gồm thị trường lao động căng thẳng, chuyển đổi số và thói quen làm việc từ xa.

Ngay cả Jerome H. Powell, nguyên Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), khi chia sẻ trước khi nghỉ hưu cũng nhận định rằng chưa thực sự thấy rõ ảnh hưởng của AI tạo ra bước nhảy vọt trong năng suất và dự đoán xu hướng cải thiện sẽ còn tiếp tục.

Những yếu tố thúc đẩy tăng năng suất lao động

Chuyển đổi số được xem là một trong những tác nhân quan trọng góp phần vào năng suất lao động khi các doanh nghiệp sử dụng công nghệ số để quản lý tốt hơn quy trình làm việc. Ví dụ, trong ngành nhà hàng, các chuỗi sử dụng điện toán đám mây để quản lý tồn kho hiệu quả; lĩnh vực y tế đã số hóa hồ sơ bệnh án giúp giảm thiểu công đoạn thủ công.

Việc làm từ xa mở ra cơ hội tuyển dụng rộng hơn, giúp doanh nghiệp tiếp cận được nguồn nhân lực đa dạng và tiềm năng hơn. Đồng thời, thị trường lao động Mỹ duy trì tỷ lệ thất nghiệp dưới 4,5% kể từ tháng 10/2021, mức thấp nhất trong gần sáu thập kỷ, khiến các doanh nghiệp phải tìm cách nâng cao hiệu quả để giữ chân và thu hút nhân viên bằng cách cải tiến quy trình làm việc.

Cắt giảm nhân sự và tối ưu hóa hiệu quả

Song song với việc tăng năng suất, nhiều ngành đặc biệt là công nghệ và tài chính đã cắt giảm đáng kể số lượng nhân viên trong 18 tháng qua. Ví dụ, ngành công nghệ liên tục giảm việc làm trong hơn một năm rưỡi, trong khi lĩnh vực tài chính mất hơn 100.000 việc làm kể từ đỉnh điểm tháng 5/2025.

Khảo sát của Fed những tháng đầu năm 2026 cũng cho thấy doanh nghiệp đang tận dụng các công cụ AI để trì hoãn hoặc tránh tuyển dụng nhân sự mới. Đặc biệt, tại vùng Permian Basin, Texas, nơi tập trung ngành dầu khí đầu tàu, các công ty khai thác dầu mỏ vận hành hiệu suất cao hơn với lượng nhân sự giảm đi gần một nửa kể từ năm 2013, nhờ áp dụng công nghệ khoan hiện đại cho sản lượng lớn hơn.

Đánh giá và cẩn trọng với dữ liệu năng suất

Dù nhiều chuyên gia lạc quan, vẫn có quan điểm hoài nghi về tính ổn định của số liệu năng suất trong ngắn hạn do sự biến động phức tạp của nền kinh tế, đặc biệt là ảnh hưởng của lạm phát và các yếu tố bên ngoài như thuế quan hay giá dầu do căng thẳng địa chính trị.

Ví dụ, các biến động về giá dầu trong cuộc chiến tại Iran và các biện pháp thuế quan năm trước đã làm lạm phát tăng cao, tác động đến cách tính năng suất thực tế. Tuy nhiên, nếu giá dầu tiếp tục giảm, dữ liệu năng suất có thể cải thiện trong những tháng tới.

Chia sẻ lợi ích từ năng suất: Vấn đề chưa có lời giải

Một câu hỏi đặt ra là liệu lợi ích gia tăng năng suất có đến tay người lao động hay không khi trong nhiều năm qua, tốc độ tăng lương thực tế vẫn tụt lại so với năng suất. Jared Bernstein, cựu Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế Nhà Trắng, cho biết năng suất tăng gấp đôi mức tăng tiền lương thực tế trong thập kỷ qua, dẫn đến tỷ lệ thu nhập của người lao động trong tổng thu nhập quốc dân giảm sút.

Điều này báo hiệu rằng phần lớn lợi ích từ tăng năng suất chưa được phân phối công bằng, nhưng nhiều chuyên gia nhấn mạnh đổi mới công nghệ như AI hoặc cải tiến quản lý sẽ còn tạo ra những thay đổi tích cực hơn trong tương lai.

Tổng kết

Năng suất lao động tại Mỹ đang chứng kiến mức tăng cao nhất trong hơn hai thập kỷ, được thúc đẩy bởi thị trường lao động chặt chẽ, công nghệ số, làm việc từ xa và cải tiến quy trình sản xuất. Mặc dù nhiều ngành đang thu gọn biên chế, việc làm ít hơn nhưng hiệu quả công việc cao hơn là tín hiệu tích cực cho nền kinh tế. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức như sự chưa cân bằng trong chia sẻ lợi ích giữa doanh nghiệp và người lao động và sự biến động dữ liệu trong ngắn hạn do các yếu tố bên ngoài. Tương lai năng suất sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng ứng dụng công nghệ và chính sách hỗ trợ để đảm bảo lợi ích được lan tỏa rộng rãi hơn trong xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Năng suất lao động Mỹ tăng trưởng nhờ những yếu tố nào?

Năng suất tăng nhờ thị trường lao động chặt chẽ, chuyển đổi số, làm việc từ xa và cải tiến quy trình lẫn công nghệ.

Tác động của trí tuệ nhân tạo lên năng suất lao động hiện nay ra sao?

Hiện tác động của AI chưa rõ nét, vẫn đang ở giai đoạn đầu trong việc nâng cao năng suất lao động.

Việc làm trong ngành công nghệ và tài chính có bị ảnh hưởng thế nào?

Hai ngành này đã giảm nhân sự đáng kể trong 18 tháng qua nhưng hiệu quả sản xuất không giảm mà còn tăng.

Lợi ích từ tăng năng suất có được chia đều cho người lao động không?

Không, tốc độ tăng tiền lương thực tế thấp hơn nhiều so với mức tăng năng suất khiến người lao động nhận được ít lợi ích hơn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.