Nhật Bản và những rào cản với phụ nữ trong xã hội truyền thống

Nhật Bản hiện chỉ còn 16 thành viên thuộc Hoàng gia, dẫn đến việc chính phủ nước này thông qua một luật mới nhằm thư giãn các quy định về kế vị. Đáng chú ý nhất là cho phép Hoàng gia có thể nhận nuôi những người thân nam giới xa, trên 15 tuổi và chưa kết hôn, nhằm đảm bảo sự tiếp nối của triều đại hơn 2500 năm tuổi. Ngoài ra, luật cũng cho phép phụ nữ giữ nguyên địa vị hoàng gia nếu họ kết hôn với một người dân thường.

Tuy nhiên, điểm gây tranh cãi lớn là luật vẫn giữ nguyên quy định cấm phụ nữ lên ngôi, theo Luật Sálica vốn chỉ cho phép nam giới làm Hoàng đế. Trước sự tăng cao về độ nổi tiếng của công chúa Aiko, nữ con duy nhất của Hoàng đế Naruhito, người trẻ tuổi hiện đã 24 tuổi và thường xuyên xuất hiện trong các sự kiện chính thức, nhiều tiếng nói đã kêu gọi bãi bỏ Luật Sálica, nhưng chưa được chấp nhận.

Hiện tại, Thừa kế Hoàng gia chỉ còn giới hạn trong ba người nam duy nhất: Hoàng đế Naruhito, 65 tuổi; em trai ông, Hoàng tử Fumihito, 60 tuổi; con trai của Hoàng tử Fumihito, Hoàng tử Hisahito, 19 tuổi; và chú của Naruhito, Hoàng tử Hitachi, 90 tuổi. Điều này khiến cho tương lai của hoàng tộc trở nên mong manh và phụ thuộc vào những cá nhân có sẵn trong hệ thống gia đình hạn chế.

Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, người phụ nữ đầu tiên đứng đầu chính phủ kể từ năm 2025, đã trở thành tâm điểm của sự chú ý không chỉ vì vai trò lãnh đạo mà còn bởi những chia sẻ về lịch sinh hoạt khó khăn. Sau một kỳ nghỉ dài, bà Takaichi chia sẻ trên mạng xã hội rằng đã có được "năm tiếng ngủ liên tục đầu tiên sau một thời gian dài", khác hẳn với thói quen ít ngủ từ không đến ba tiếng thường ngày.

Điều này phản ánh một thực tế xã hội Nhật Bản, nơi cấu trúc gia trưởng vẫn tồn tại và số lượng phụ nữ tham gia chính trị còn rất khiêm tốn. Áp lực cân bằng công việc và cuộc sống cá nhân là một đề tài nóng bỏng, đồng thời mức chênh lệch về thu nhập giữa nam và nữ vẫn lên đến 20%, cao gần gấp đôi mức trung bình của các nước OECD.

Một ví dụ điển hình cho những thay đổi nhỏ này là trường hợp của Shoko Kawata, Thị trưởng thành phố Yawata, phía nam Kyoto. Nữ lãnh đạo 35 tuổi đã công bố kế hoạch nghỉ thai sản bao gồm hai tháng trước và hai tháng sau sinh con. Trong khi chế độ nghỉ thai sản tại Nhật Bản là 14 tuần với mức lương hai phần ba của mức bình thường, thì tại Bồ Đào Nha là 120 ngày hưởng 100% lương hoặc 150 ngày hưởng 80% lương.

Quyết định của bà Kawata gây bất ngờ và nhận về nhiều ý kiến trái chiều, có cả những bình luận tiêu cực như "Nếu muốn có con, bà nên làm trước khi được bầu" nhưng cũng không thiếu lời động viên và khen ngợi về tinh thần của bà.

Cuốn sách "Nhật Bản là một nơi kỳ lạ" của Peter Carey, kể về hành trình của ông cùng con trai - một người yêu thích manga và anime, phần nào phản ánh những bí ẩn trong nền văn hóa nghìn năm của quốc gia này. Nhật Bản ngày nay là nền kinh tế lớn thứ tư thế giới, là nơi có thương hiệu Toyota và Sony, nhưng vẫn giữ nhiều nét truyền thống từ thời samurai và geisha.

Dù đã gặt hái thành công trên nhiều lĩnh vực như ẩm thực, võ thuật, văn học Kawabata hay phim ảnh Miyazaki, Nhật Bản vẫn khiến nhiều người nhìn nhận là một xã hội khó khăn đối với phụ nữ do những định kiến và hạn chế chưa được tháo gỡ hoàn toàn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.