Gloria Cuartas: Nhiệm kỳ cuối cùng để hoàn thành Thỏa thuận Hòa bình Colombia

Gloria Cuartas, người đứng đầu Đơn vị thực hiện Thỏa thuận Hòa bình Colombia, cho biết nhiệm kỳ của chính quyền Tổng thống Gustavo Petro đã gắn kết hai quá trình chính: các cuộc đối thoại mới do ủy viên Otty Patiño dẫn dắt và công tác phối hợp triển khai Thỏa thuận Hòa bình ký năm 2016 giữa chính quyền Colombia và tổ chức FARC-EP cũ, do bà phụ trách trong bốn năm qua. Mỗi quá trình này mang lại những kết quả và bài học riêng biệt.

Về việc thực thi thỏa thuận, bà Cuartas khẳng định có nhiều tiến bộ đáng kể. Cụ thể, chính quyền đã củng cố Cải cách Nông thôn Toàn diện thông qua việc kích hoạt Hệ thống Cải cách Ruộng đất Quốc gia và đẩy mạnh việc quản lý, cấp giấy tờ sử dụng đất. Tính đến cuối năm 2025, chính phủ đã bàn giao khoảng 288.000 ha đất, tương đương 94% tổng diện tích đươc giao trong giai đoạn thực hiện thỏa thuận. Đồng thời, hơn 2 triệu ha đất đã được hợp thức hóa, chiếm 53% tổng diện tích hợp thức hóa trong thời gian này, tạo nên thay đổi thiết thực cho đông đảo nông dân và các cộng đồng dân tộc thiểu số.

Bà Cuartas cho hay đã cập nhật Kế hoạch Triển khai Chính (PMI) – một công cụ lên kế hoạch quan trọng chưa được chính phủ trước thực hiện đầy đủ. Kế hoạch mới tập trung vào kết quả cụ thể và sát với các mục tiêu trong Thỏa thuận Hòa bình, đóng vai trò chủ chốt trong tổ chức và vận hành các hoạt động của chính phủ hướng đến hòa bình.

Trong lĩnh vực lập pháp, chính quyền đã ban hành 148 văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến hòa bình, chiếm 34,5% tổng số văn bản kể từ khi thỏa thuận được ký kết, cho thấy sự tăng tốc trong việc đưa các cam kết hòa bình vào hệ thống pháp lý quốc gia.

Mặc dù có nhiều tiến bộ, bà Cuartas chỉ ra những hạn chế nổi bật. Việc tích hợp đầy đủ các khuyến nghị từ Ủy ban Sự thật vào chính sách hòa bình và cải cách thể chế vẫn chưa thành công, dù đã theo dõi và áp dụng một số trong các tài liệu chiến lược ngành. Chưa có sự triển khai thực chất trong Kế hoạch phát triển quốc gia với các mục tiêu, trách nhiệm và nguồn lực rõ ràng.

Về giảm thiểu trồng cây thuốc phiện và các cây không hợp pháp, thách thức lớn là phối hợp chính sách quốc gia về ma túy với Chương trình thay thế trồng cây và Cải cách Nông thôn Toàn diện, nhằm chuyển đổi sản xuất theo hướng bền vững cho cộng đồng thay vì chỉ hỗ trợ từng hộ gia đình. Các cam kết hỗ trợ gia đình tham gia chương trình thay thế vẫn chưa được hoàn thành kịp thời.

An ninh và bảo vệ mạng sống của những người ký kết thỏa thuận, cũng như các nhà lãnh đạo xã hội và người bảo vệ nhân quyền ở các địa bàn, vẫn là vấn đề cấp bách. Mặc dù đã thành lập các hệ thống an ninh liên ngành, nhưng chưa có các phản ứng phòng ngừa và phối hợp hiệu quả trước các vụ tranh chấp và bạo lực tại địa phương.

Chính quyền sắp tới sẽ tiếp nhận Đơn vị Thực hiện nằm trong phạm vi văn phòng tổng thống với cơ cấu tổ chức chặt chẽ. Đơn vị này đang quản lý nhiều cam kết chính sách trung và dài hạn như Kế hoạch Triển khai Chính, chiến lược chống tội phạm có tổ chức, kế hoạch an ninh và bảo vệ, chính sách tìm kiếm người mất tích… Tuy nhiên, đến cuối nhiệm kỳ, mô hình tổ chức này vẫn thiếu sức mạnh chính trị và thẩm quyền để thúc đẩy đủ các chương trình trọng tâm.

Ví dụ rõ ràng là việc ủy quyền đại diện của Đơn vị tại Hệ thống An ninh Toàn diện chưa đủ vai trò chính trị cao để phát huy hiệu quả chương trình chống phá các tổ chức tội phạm, ảnh hưởng đến kết quả thực tiễn.

Dù các vi phạm nghiêm trọng về nhân quyền giảm so với các giai đoạn trước, nguy cơ vẫn còn cao tại một số vùng địa phương cho người ký kết thỏa thuận và cộng đồng dân cư. Việc hiểu rõ các hình thái tội phạm có tổ chức và tác động của bối cảnh quốc tế rất quan trọng để xây dựng chính sách hiệu quả.

Tại lĩnh vực hỗ trợ nạn nhân chiến tranh, Colombia đã nâng cao khung pháp lý với việc sửa đổi Luật Nạn nhân, thực hiện chính sách giải pháp bền vững cho người di cư nội địa, cùng phối hợp giữa chính quyền, Tòa án Đặc biệt (JEP), Đơn vị Tìm kiếm và các đơn vị bồi thường. Năm 2025 đánh dấu kỷ lục khi hơn 236.000 khoản bồi thường đã trao tới hơn 220.000 nạn nhân, với tổng kinh phí hơn 2,45 nghìn tỷ peso, vượt 10% mục tiêu kế hoạch phát triển quốc gia.

Song tiến độ trợ giúp cho việc trở về và tái định cư còn chậm với chỉ 28,67% cộng đồng được hỗ trợ, cùng với việc thực hiện kế hoạch bồi thường tập thể rất hạn chế. Những kết quả này phản ánh các thách thức về an ninh, ngân sách, nhân sự, và phối hợp giữa các cơ quan quốc gia và địa phương.

Bà Cuartas nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chính quyền sắp tới cần công nhận thực trạng pháp lý và chính trị hiện hành, tích cực thực hiện các cam kết đã ký kết và tăng cường hệ thống tổ chức nhằm bảo đảm hoàn thành Thỏa thuận Hòa bình. Nhiệm kỳ tới sẽ là giai đoạn cuối cùng để Colombia thực thi đầy đủ các thỏa thuận, đồng thời là thời điểm quan trọng trước các kỳ đánh giá của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, dự kiến trong tháng 10 năm nay.

Đơn vị thực hiện hy vọng chính quyền mới sẽ mang đến những kết quả tích cực, thể hiện cam kết vững chắc với hòa bình bền vững của Colombia trên trường quốc tế.