Dự án điện của xAI của Elon Musk gây ô nhiễm nghiêm trọng trong cộng đồng người da màu ở Mỹ

Những điểm chính

• xAI của Elon Musk lắp đặt 59 turbine khí tự nhiên không phép tại dự án trung tâm dữ liệu Colossus 2 ở Tennessee và Mississippi.

• Lượng khí thải từ 30 turbine tại Southaven có thể vượt 2.500 tấn nitrogen oxit và 4.000 tấn carbon monoxide mỗi năm.

• Cộng đồng người da màu sống gần dự án chịu ảnh hưởng sức khỏe nghiêm trọng và tỷ lệ bệnh phổi cao hơn mức trung bình.

• NAACP và Trung tâm Luật Môi trường miền Nam kiện xAI vì vận hành turbine không phép gây ô nhiễm bất hợp pháp.

• Bộ Tư pháp Mỹ lo ngại hạn chế hoạt động turbine của xAI có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia do liên quan quân sự.

Giới thiệu về dự án và các vấn đề pháp lý

Công ty trí tuệ nhân tạo xAI do tỷ phú Elon Musk thành lập đã triển khai 59 turbine khí tự nhiên làm nguồn điện cho trung tâm dữ liệu Colossus 2 tại Tennessee mà không có giấy phép khí thải theo quy định của Liên bang Mỹ. Các tài liệu trao đổi giữa các cơ quan quản lý và đại diện của xAI cho thấy lượng khí thải từ các turbine này vượt xa mức giới hạn buộc phải có giấy phép, tuy nhiên công ty vẫn vận hành bất chấp quy định môi trường.

Trong đó, 57 turbine đặt tại Southaven, bang Mississippi, ngay sát biên giới Tennessee, nơi đặt trung tâm dữ liệu Colossus 2. Trước đó, xAI công bố chỉ vận hành 27 turbine chưa được cấp phép, nghĩa là con số thực còn gần gấp đôi. Các turbine này được lắp đặt tạm thời để khắc phục nhu cầu điện ngày càng tăng phục vụ các hệ thống AI như chatbot Grok và các ứng dụng khác.

Quy trình cấp phép và các ý kiến liên quan

Các cơ quan quản lý môi trường bang Mississippi hồi tháng 3 cấp phép cho 41 turbine khí tự nhiên dùng lâu dài cho dự án sau buổi điều trần công cộng duy nhất kéo dài ba tuần. Tuy nhiên, việc lắp đặt hàng chục turbine tạm thời trước đó diễn ra gần như không có sự giám sát về môi trường đầy đủ, tạo ra một tiền lệ gây tranh cãi trong bối cảnh các trung tâm dữ liệu AI phát triển nhanh chóng nhằm đáp ứng nhu cầu điện năng khổng lồ.

Phía cơ quan môi trường bang cho rằng các turbine "di động" và hoạt động dưới một năm nên miễn giấy phép, trong khi Cơ quan bảo vệ môi trường Mỹ (EPA) từng tuyên bố các thiết bị tạm thời vượt ngưỡng khí thải vẫn phải xin phép. Tuy nhiên, EPA đang xem xét nới lỏng một số quy định cho các turbine di động mà không làm giảm tiêu chuẩn bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, có sự mâu thuẫn giữa quy định và thực tế vận hành.

Tác động ô nhiễm và cộng đồng bị ảnh hưởng

Theo phân tích dựa trên dữ liệu công khai, 30 turbine tại Southaven có thể thải ra gần 2.500 tấn khí nitrogen oxit, 4.000 tấn carbon monoxide và 22 tấn formaldehyde mỗi năm, giả định hoạt động liên tục ở 80% công suất. Lượng khí thải này vượt xa ngưỡng 100 tấn mỗi chất ô nhiễm bắt buộc phải có giấy phép theo Luật Không Khí Sạch của Mỹ.

Ô nhiễm không khí từ các chất này gây hại nghiêm trọng đến sức khỏe, tăng nguy cơ bệnh phổi và các bệnh mãn tính khác. Người dân địa phương, chủ yếu là cộng đồng người da màu, đã chịu tiếng ồn và ô nhiễm từ các turbine, ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc sống hàng ngày và sức khỏe.

Khu vực lân cận có tỷ lệ bệnh hen suyễn và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính trên mức trung bình của toàn quận, điều này làm gia tăng mối lo ngại về ảnh hưởng lâu dài của các turbine. Sự phân bố người da màu tập trung cao trong cộng đồng lân cận đã đặt dấu hỏi về công bằng môi trường và quyền lợi của người dân nơi đây.

Tranh cãi pháp lý và phản ứng xã hội

Nhiều tổ chức dân quyền như NAACP và Trung tâm Luật Môi trường miền Nam đã kiện xAI nhằm ngăn cản việc vận hành các turbine không phép, cho rằng hành vi này vi phạm Luật Không Khí Sạch và gây nguy hại sức khỏe cho các cộng đồng da đen ở khu vực xung quanh, bao gồm nhà cửa, trường học và nhà thờ.

Phía Bộ Tư pháp Mỹ cảnh báo hạn chế hoạt động của xAI có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia vì các hệ thống AI của công ty có liên quan đến các hoạt động quân sự, đồng thời vụ kiện đang thu hút chú ý về cách thức thực thi luật môi trường trong ngành công nghệ AI đang phát triển nhanh. Các chuyên gia và nhà hoạt động môi trường đánh giá đây là vấn đề lớn liên quan đến quyền sống sạch và công bằng xã hội.

Tổng kết

Dự án trung tâm dữ liệu Colossus 2 của xAI phản ánh thách thức trong quản lý môi trường đối với sự phát triển mạnh mẽ của ngành AI và các trung tâm dữ liệu tiêu thụ nhiều năng lượng ở Mỹ. Việc lắp đặt số lượng lớn turbine khí tự nhiên thiếu giấy phép không chỉ vi phạm quy định pháp luật mà còn gây bất bình đẳng môi trường nghiêm trọng khi tổn thương các cộng đồng người da màu vốn đã chịu nhiều thiệt thòi sức khỏe từ lâu.

Cuộc tranh cãi hiện tại mở ra yêu cầu cân bằng giữa tốc độ phát triển công nghệ và bảo đảm quyền lợi sức khỏe cộng đồng, đồng thời thúc đẩy cải cách chính sách để quản lý hiệu quả các nguồn điện ngoài lưới phục vụ trung tâm dữ liệu thời đại mới.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao xAI không xin giấy phép khí thải cho các turbine?

xAI và cơ quan môi trường Mississippi cho rằng các turbine là thiết bị "di động" và hoạt động dưới một năm nên không cần giấy phép.

Ô nhiễm từ các turbine ảnh hưởng đến ai nhiều nhất?

Ô nhiễm chủ yếu ảnh hưởng đến các cộng đồng người da màu ở vùng gần dự án ở Mississippi và Tennessee.

Có một vụ kiện nào liên quan đến hoạt động turbine không?

Có, các tổ chức dân quyền như NAACP đã kiện xAI để ngăn chặn hoạt động turbine không phép, cho rằng vi phạm Luật Không Khí Sạch.

Bộ Tư pháp Mỹ đưa ra quan điểm gì về vụ việc này?

Bộ Tư pháp Mỹ cho rằng việc hạn chế hoạt động các turbine của xAI có thể ảnh hưởng đến an ninh quốc gia bởi các hệ thống AI của xAI hỗ trợ quân sự.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.