Mối quan hệ phức tạp giữa chính trị và tôn giáo ở Madagascar: niềm tin hay phong tục?

Vừa qua, tại một buổi lễ mang tính chất tôn giáo được tổ chức công khai, các mpiandry đã tiến hành trục xuất các thực thể gọi là devoly, gây chú ý trong bối cảnh Madagascar là một nước cộng hòa la-tinh với nguyên tắc tách bạch tôn giáo và nhà nước. Đây không phải lần đầu tiên sự kiện tương tự xảy ra, khi trước đó vào các năm 2002, 2009 và 2025, những hoạt động tương tự cũng từng diễn ra tại các địa điểm như Mahazoarivo, Ambohitsorohitra và Iavoloha. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là mặc dù các nghi lễ có phần rườm rà này, các vấn đề chính trị và các nhân vật gây tranh cãi vẫn còn hiện diện trên chính trường, khiến dư luận đặt câu hỏi về hiệu quả thực sự của những hoạt động trên.

Không chỉ đơn thuần là một biểu tượng tinh thần, tôn giáo tại Madagascar đang đóng vai trò phức tạp hơn khi nó được khai thác như một cách giúp người dân xoa dịu các khó khăn sống hàng ngày, hy vọng về một tương lai tốt đẹp hơn nơi thiên đàng. Tuy nhiên, niềm tin này cũng tạo nên sự chấp nhận thụ động, giúp duy trì sự ổn định xã hội trong khi những vấn đề về quản lý và đạo đức vẫn tồn tại. Một câu nói địa phương còn nhắc nhở rằng có những người tỏ ra đạo đức vào Chủ nhật nhưng lại hành xử không đứng đắn vào ngày thường, cảnh báo về việc lợi dụng tín ngưỡng để che chắn cho hành vi không hợp pháp của một số chính trị gia.

Những màn biểu diễn tôn giáo của một số chính khách như các hoạt động cầu nguyện, những lời phát biểu mang màu sắc thần quyền của các nhà lãnh đạo hay những dự án hoành tráng như "Cung điện ca ngợi" đều gợi nhớ đến các thời kỳ mà tôn giáo được sử dụng như công cụ chính trị dưới thời Rajoelina. Dù vậy, những hoạt động tôn giáo này không ngăn cản các vụ bê bối về tham nhũng, các cáo buộc về đạo đức và sự mất mát tài sản công trị giá hàng trăm tỷ ariary, theo báo cáo của Tòa án Kiểm toán. Điều này cho thấy rằng hình thức biểu hiện đạo đức không tương đương với sự trong sạch và hiệu quả trong quản lý.

Đan xen chính trị với tôn giáo là điều không phù hợp về mặt hiến pháp và có thể gây ra nhiều hệ quả tiêu cực. Madagascar cần một nền tảng quản lý công bằng và minh bạch với những nhà lãnh đạo tận tâm, các chức sắc cùng công chức không tham nhũng, và sự tuân thủ nghiêm túc pháp luật. Mặc dù về lý thuyết đức tin có thể hỗ trợ các mục tiêu này, thực tế là sự đa dạng về tôn giáo và sự xuất hiện liên tục của các giáo phái không đem lại chuyển biến tích cực rõ rệt cho đất nước.

Số lượng các nhà thờ, các giáo phái, các mục sư và chức sắc tôn giáo ngày càng nhiều nhưng hiệu quả xã hội vẫn bị đặt dấu hỏi nghiêm túc khi các chỉ số kinh tế và đạo đức xã hội không cải thiện hoặc thậm chí còn xấu đi. Điều này đặt ra câu hỏi liệu người dân sẽ tiếp tục chịu đựng sự kém cỏi và thiếu trung thực của lãnh đạo chỉ với thái độ cam chịu và hy vọng nơi niềm tin tôn giáo hay không. Kinh nghiệm cấm một số mục sư không có đào tạo thần học tại Rwanda có thể là bài học cho Madagascar trong việc quản lý hoạt động tôn giáo trên lãnh thổ quốc gia.

Niềm tin và tôn giáo là những giá trị quan trọng, nhưng không được phép biến thành công cụ chính trị hay lý do để áp đặt những quan niệm lỗi thời. Tôn giáo cần được đặt đúng chỗ trong một nước cộng hòa la-tinh, không nên để các tổ chức như Hội đồng Các Giáo hội Thiên chúa giáo chiếm ưu thế trong đời sống quốc dân, nhất là khi không phải mọi công dân Madagascar đều theo tín ngưỡng đó. Hơn nữa, các hình thức tín ngưỡng truyền thống của Madagascar cũng đáng được quan tâm hơn trong tiến trình cải cách quốc gia.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.