Chính quyền Azores tiến hành kiểm tra gia súc do lo ngại ô nhiễm kim loại nặng tại căn cứ không quân Lajes

Những điểm chính

• Chính quyền Azores thành lập Ủy ban Kỹ thuật Độc lập gồm 9 thành viên để điều tra ô nhiễm tại căn cứ Lajes bắt đầu từ 2027.

• Phó Chủ tịch Azores Artur Lima công bố việc thuê phòng thí nghiệm nước ngoài thay thế LNEC đánh giá ô nhiễm môi trường.

• Hai cuộc họp song phương giữa Bồ Đào Nha và Mỹ về xử lý ô nhiễm tại Lajes đã bị hoãn do bất đồng quan điểm.

• Quy định pháp lý của Bồ Đào Nha đặt trách nhiệm làm sạch ô nhiễm lên Chính phủ Bồ Đào Nha, không bắt buộc Mỹ trả chi phí.

• Sở Nông nghiệp Azores sẽ giám sát và xét nghiệm gia súc, sữa bò trên đảo Terceira để đánh giá mức độ ô nhiễm hóa chất độc hại.

Điều tra độc lập về ô nhiễm tại căn cứ Lajes trên đảo Terceira

Chính quyền vùng Azores mới đây quyết định mở rộng điều tra độc lập về tình trạng ô nhiễm môi trường kéo dài liên quan đến hoạt động của Không quân Mỹ tại căn cứ Lajes trên đảo Terceira, nhằm làm rõ ảnh hưởng từ các hoạt động quân sự kéo dài nhiều thập kỷ. Việc này diễn ra sau khi phía Mỹ thể hiện quan điểm không có gì đáng lo ngại về sự việc.

Thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các đánh giá trước đây, Chính quyền Azores đã đặt hàng một phòng thí nghiệm nước ngoài thực hiện kiểm định lại các nghiên cứu về ô nhiễm, đồng thời yêu cầu tiến hành xét nghiệm khẩn cấp đối với đàn gia súc đang chăn thả gần các vùng đất bị ô nhiễm.

Tăng cường giám sát và nền tảng pháp lý cho việc xử lý ô nhiễm

Những biện pháp này đánh dấu bước nâng cấp đáng kể trong việc giải quyết vấn đề môi trường tại căn cứ đóng vai trò chiến lược này, vốn đã bị ảnh hưởng bởi tình trạng rò rỉ nhiên liệu và các hoạt động quân sự làm ô nhiễm đất đai cùng nguồn nước ngầm trong nhiều thập kỷ.

Lo ngại ngày càng tăng lên khi các báo cáo gần đây phát hiện chì trong hài cốt dân cư cũ ở Praia da Vitória và hóa chất độc hại được xác định tại nhiều khu vực vẫn còn đàn bò sữa chăn thả.

Ủy ban kỹ thuật độc lập được thành lập

Theo báo Expresso, hầu hết các đảng phái tại Hội đồng Lập pháp Azores, trừ CHEGA, đã nhất trí thành lập Ủy ban Kỹ thuật Độc lập (CTI) với nhiệm vụ rà soát di sản ô nhiễm về môi trường và sức khỏe cộng đồng do hoạt động của Lajes Base gây ra.

Ủy ban gồm 9 thành viên dự kiến bắt đầu công việc từ tháng 1 năm 2027, kéo dài trong hai năm để đánh giá lại các nghiên cứu khoa học hiện có, thực hiện các phân tích bổ sung nếu cần, đồng thời phát hành báo cáo định kỳ sáu tháng một lần.

CTI cũng sẽ đề xuất các biện pháp cải thiện môi trường, nghiên cứu dịch tễ học liên quan, và tư vấn cho Chính quyền Azores cùng Chính phủ Bồ Đào Nha cách thức xử lý ô nhiễm hiệu quả.

Phòng thí nghiệm nước ngoài thay thế LNEC

Phó Chủ tịch Azores Artur Lima thông báo sẽ thuê một viện nghiên cứu nước ngoài độc lập thay thế Viện Kỹ thuật Quốc gia Bồ Đào Nha (LNEC) – đơn vị đã giám sát môi trường tại khu vực này từ năm 2009. Ông Lima khẳng định điều này nhằm đảm bảo tính khách quan trong các đánh giá, tránh xung đột lợi ích khi LNEC hiện làm việc đồng thời cho Mỹ, chính phủ trung ương và vùng Azores.

Quyết định này được đưa ra sau nhiều năm LNEC chịu chỉ trích về vai trò giám sát ô nhiễm tại căn cứ.

Hai cuộc họp song phương Bồ Đào Nha - Mỹ bị hoãn

Báo Expresso cũng tiết lộ rằng hai cuộc họp của ủy ban kỹ thuật song phương Bồ Đào Nha - Mỹ dự kiến diễn ra tuần gần đây đã bị hủy, dù thời điểm này dư luận quan tâm mạnh mẽ đến các kết quả khoa học mới công bố về ô nhiễm và các nguy cơ sức khỏe liên quan.

Trước đó, trong cuộc họp hồi tháng 9 năm ngoái, đại diện Không quân Mỹ ở châu Âu thông báo sẽ ngừng công tác phục hồi môi trường tại căn cứ, với lý do ô nhiễm hiện tại không đe dọa sức khỏe con người. Bộ trưởng Quốc phòng Bồ Đào Nha Nuno Melo sau đó yêu cầu Mỹ chịu trách nhiệm song phía Mỹ vẫn giữ nguyên quyết định ngừng xử lý.

Pháp lý: Chính phủ Bồ Đào Nha chịu trách nhiệm giải quyết ô nhiễm

Báo cáo từ Expresso cũng nhấn mạnh một quy định ít được biết đến trong Luật Tài chính Vùng Azores, theo đó Chính phủ Bồ Đào Nha chịu trách nhiệm cuối cùng trong việc xử lý ô nhiễm, bất kể ô nhiễm do nước nào gây ra trong vùng tự trị này theo các thỏa thuận quốc tế.

Điều khoản này được đưa vào năm 2013 trong khi đàm phán về tương lai căn cứ Lajes khi phía Mỹ giảm một phần đáng kể sự hiện diện quân sự trên đảo Terceira.

Nghĩa là dù ô nhiễm có nguồn gốc từ hoạt động quân sự Mỹ kéo dài nhiều thập kỷ, Washington không có nghĩa vụ pháp lý trả chi phí phục hồi môi trường trừ khi họ tự nguyện tham gia.

Kiểm tra khẩn cấp gia súc và sản phẩm sữa

Sở Nông nghiệp, Thú y và Thực phẩm vùng Azores sẽ triển khai chương trình giám sát môi trường kéo dài 30 ngày để lập bản đồ chi tiết tình trạng ô nhiễm nhiên liệu ngầm gần căn cứ. Bản đồ này sẽ được đối chiếu với khu vực chăn thả gia súc, nguồn nước và đất đồng cỏ.

Sau đó, các cơ quan chức năng bắt đầu tiến hành lấy mẫu xét nghiệm hệ thống đối với đàn bò, đồng cỏ và nước ăn uống. Phạm vi xét nghiệm mở rộng không chỉ với hydrocarbon và kim loại nặng mà còn gồm PFAS – các chất “hóa học vĩnh cửu” được sử dụng trong bọt chữa cháy tại các khu quân sự, cùng các hợp chất BTEX gây ung thư như benzen, toluene, ethylbenzene và xylene.

Do đảo Terceira nổi tiếng về sản xuất sữa bò, các mẫu sữa cũng sẽ được phân tích riêng biệt nhằm phát hiện khả năng tích tụ các chất ô nhiễm trong mỡ động vật rồi lây lan vào sản phẩm.

Việc xét nghiệm sẽ tiến hành trên các mẫu máu, gan, thận, cơ và mỡ của gia súc. Ngoài ra, Sở Nông nghiệp vùng Azores còn dự định đưa ra các ngưỡng cảnh báo khoanh vùng đất và cỏ bị ô nhiễm để kịp thời áp dụng các biện pháp phòng ngừa trước khi vượt giới hạn an toàn thực phẩm.

Tất cả kết quả giám sát môi trường sẽ được công bố công khai nhằm đảm bảo người dân yên tâm tiêu thụ các sản phẩm nông nghiệp của Terceira và để quá trình ra quyết định liên quan đến nguy cơ môi trường dựa trên các bằng chứng khoa học xác thực.

Vấn đề này đang trở nên nhạy cảm đặc biệt từ phía chính phủ trung ương, vì nỗ lực giữ quan hệ tốt với Mỹ. Bộ trưởng Quốc phòng Nuno Melo từng đặt nghi vấn các nghiên cứu độc lập phát hiện chì trong hài cốt dân cư, cho rằng phải dựa vào kết quả đánh giá của các tổ chức công nhận nào thay vì luận án học thuật. Tuy nhiên, nghiên cứu này được chính quyền Azores tài trợ và thông qua kiểm định của Đại học Coimbra.

Tình trạng ô nhiễm tại căn cứ Lajes không chỉ là mối quan tâm môi trường mà còn có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe cộng đồng, nhu cầu giám sát độc lập minh bạch và hành động kịp thời đang trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Câu hỏi thường gặp

Ủy ban Kỹ thuật Độc lập của Azores có nhiệm vụ gì?

Ủy ban sẽ xem xét các nghiên cứu ô nhiễm, thực hiện phân tích bổ sung, đề xuất biện pháp môi trường và nghiên cứu dịch tễ học liên quan.

Tại sao Azores quyết định thuê phòng thí nghiệm nước ngoài thay vì LNEC?

Vì LNEC cùng làm việc cho Mỹ, chính phủ trung ương và Azores, gây nghi ngờ về tính độc lập của các báo cáo đánh giá ô nhiễm.

Ai chịu trách nhiệm tài chính cho việc làm sạch ô nhiễm tại căn cứ Lajes?

Theo luật pháp Bồ Đào Nha, Chính phủ Bồ Đào Nha chịu trách nhiệm cuối cùng về khôi phục môi trường dù nguồn ô nhiễm từ Mỹ.

Khảo sát gia súc trên đảo Terceira sẽ được thực hiện như thế nào?

Sở Nông nghiệp Azores sẽ lấy mẫu máu, gan, thận, cơ, mỡ bò; kiểm tra đồng cỏ và nước uống để đánh giá hóa chất độc hại và dẫn chất trong thực phẩm.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.