Hiện tượng mây lửa làm tăng mức độ nguy hiểm của cháy rừng châu Âu

Từ cuối tuần qua, các đám cháy rừng hung dữ tại vùng Gironde gần Bordeaux, Pháp, cùng với một số khu vực ở Tây Ban Nha, đã kéo theo việc sơ tán hàng trăm nghìn người dân. Nhiệt độ cao gần 39°C trong đợt nắng nóng hiện tại của Tây Âu đã khiến việc khống chế đám cháy trở nên khó khăn hơn. Đáng chú ý, tại Gironde, lần đầu tiên ở Pháp ghi nhận sự hình thành một đám mây lửa (pyrocumulonimbus) – một hiện tượng khí tượng hiếm gặp liên quan đến cháy rừng.

Tại Tây Ban Nha, hình ảnh vệ tinh ghi nhận lớp mây pyrocumulus cao lớn ở tỉnh Castellón, gần Valencia, cũng xuất hiện trong khu vực cháy nghiêm trọng. Mối lo ngại đặt ra không chỉ là mức nhiệt cao khiến các vùng cháy có thể lan rộng hoặc tái bùng phát, mà còn là hiện tượng mây lửa có thể làm tăng độ nguy hiểm của đám cháy rừng.

Theo NASA, mây lửa được ví như “rồng phun lửa của bầu trời”, hình thành do lượng nhiệt khổng lồ từ các đám cháy rừng tạo ra luồng khí nóng cực nhanh hướng lên cao, kích hoạt các cơn giông mạnh. Nhà nghiên cứu Jean-Baptiste Filippi từ Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS) phân biệt hai loại đám mây liên quan: pyrocumulus - giai đoạn đầu của mây lửa và pyrocumulonimbus (pyroCb) - giai đoạn phát triển cao hơn.

Giai đoạn đầu bắt đầu khi nhiệt lượng của đám cháy làm không khí nóng bên dưới tăng lên nhanh chóng, tạo luồng không khí thẳng đứng nóng lên cao. Khi khí nóng này bay lên tầng khí quyển cao hơn, nó nguội đi và ngưng tụ thành mây trên cột khói.

Khi lượng năng lượng đủ lớn, đám mây có thể vượt qua cả lớp khí quyển thấp lên gần tầng bình lưu, tạo thành mây pyrocumulonimbus – loại mây phát triển rất cao và tiềm ẩn sức mạnh giống như dông lửa.

Mây lửa không chỉ là hiện tượng thời tiết độc đáo mà còn làm tăng nguy cơ và khó khăn trong việc kiểm soát đám cháy. Những cơn giông do mây pyrocumulonimbus tạo ra dẫn đến gió giật mạnh, thổi lan khói và hơi nước lên cao, tạo nên vòng lặp phản hồi liên tục khiến ngọn lửa càng ngày càng dữ dội và lan rộng nhanh.

Bên cạnh đó, khói lửa từ đám cháy làm cho mây trở nên đặc hơn, giảm khả năng mưa – yếu tố giúp giảm nhiệt và dập tắt đám cháy. Ngay cả khi mưa xảy ra, mưa cũng có thể bốc hơi do không khí quá nóng trước khi xuống đất, thay vào đó tạo sấm sét và các luồng gió mạnh. Mây lửa còn có thể mang tro bụi và vật liệu cháy bay lên cao tầng khí quyển, các mảnh cháy rơi xuống khu vực lân cận có thể gây nguy hiểm và buộc phải sơ tán.

Mặc dù mây lửa vẫn còn là hiện tượng hiếm gặp ở châu Âu, các đám cháy lớn ở Australia năm 2019-2020 hay mùa cháy California 2020 đã ghi nhận hiện tượng tương tự. Theo nhà nghiên cứu Filippi, biến đổi khí hậu làm gia tăng những điều kiện cần cho hiện tượng này phát sinh, như nhiệt độ cao và thời tiết giông bão, khiến xác suất xuất hiện mây lửa lớn hơn tại châu Âu.

Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sánchez gọi cuộc khủng hoảng cháy rừng hiện nay là “biểu hiện đau đớn nhất của khẩn cấp khí hậu”. Sự gia tăng năng lượng và độ ẩm trong khí quyển do nắng nóng từ đại dương bốc hơi nhiều nước hơn cũng là nguyên nhân làm gia tăng tiềm năng dông lửa và thời tiết cực đoan.

Trước tình hình đó, nhiều quốc gia châu Âu đã triển khai các biện pháp nhằm tăng cường khả năng đối phó cháy rừng và hạn chế hậu quả do các đám cháy gây ra. Chính phủ Pháp đang mở rộng quy định làm sạch thảm thực vật quanh các khu dân cư để giảm nguy cơ lan truyền cháy; Tây Ban Nha áp dụng Chỉ số Nguy cơ Cháy rừng quốc gia dựa trên dữ liệu thời tiết và vệ tinh để cảnh báo sớm; trong khi Vương quốc Anh củng cố hệ thống phản ứng cháy rừng trước mùa hè nóng.