Thủ tướng Đức Friedrich Merz tiến hành cải tổ chính phủ đối mặt mùa thu đầy thử thách

Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã tận dụng cơ hội từ việc Jens Spahn, lãnh đạo nhóm nghị sĩ bảo thủ, xin từ chức liên quan tới tranh cãi sử dụng mang thai hộ tại Mỹ để tiến hành cuộc cải tổ lớn đầu tiên của chính phủ ông kể từ khi nhậm chức. Ban đầu chỉ là thay thế vị trí quan trọng trong nghị trường, song sau đó mở rộng thành cuộc tái cơ cấu sâu rộng tại Văn phòng Thủ tướng, nhiều bộ ngành trọng yếu cũng như cơ cấu lãnh đạo đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU). Mục tiêu chính thức là nhằm củng cố khả năng điều hành và đề xuất chính sách hiệu quả hơn trong bối cảnh mùa thu được dự báo là thời điểm đầy thách thức với nhiều nhiệm vụ bị trì hoãn từ trước.

Cuộc cải tổ phản ánh thực tế khó khăn mà chính phủ Đức đang phải đối mặt. Theo khảo sát mới nhất Trendbarometer của RTL/ntv, chỉ 18% người Đức hài lòng với cách điều hành của liên minh trong khi 82% còn lại bày tỏ sự không hài lòng. Thủ tướng Merz cũng đạt tỷ lệ duy trì sự hài lòng cá nhân thấp khi chỉ 14% đánh giá tích cực công việc của ông, còn 85% đánh giá tiêu cực. Bên cạnh đó, đảng đối lập Phái Lựa chọn vì nước Đức (AfD) vẫn dẫn đầu trong các cuộc thăm dò ý kiến, trong khi CDU/CSU chưa tận dụng được sự sa sút của chính phủ để gia tăng uy tín. Các cải cách như hệ thống y tế cũng chưa nhận được sự đồng thuận cao, chỉ khoảng ba phần mười người dân tin vào tiến trình cải tổ.

Mùa thu này được xem là giai đoạn thử thách gay gắt với chính phủ Đức khi đồng thời phải xử lý nhiều vấn đề cơ bản chưa giải quyết trong gần một năm qua. Các cuộc đàm phán ngân sách, tài chính y tế, cải cách chăm sóc phụ thuộc, tái cơ cấu các quỹ bảo hiểm y tế công cộng, hiện đại hóa hệ thống đường sắt, quản lý quỹ quốc phòng và cơ sở hạ tầng khổng lồ đều sẽ cùng diễn ra. Ngoài ra, một loạt cuộc bầu cử tại các bang miền Đông có thể khiến đảng AfD củng cố vị thế dẫn đầu, tạo áp lực đối với chính phủ liên minh. Merz đang đứng trước giới hạn không thể chỉ hứa hẹn cải cách nữa mà phải chứng minh khả năng thực thi.

Động thái đầu tiên trong cải tổ là đưa Thorsten Frei từ Văn phòng Thủ tướng sang làm chủ tịch nhóm nghị sĩ CDU/CSU để tăng cường kiểm soát và phối hợp nghị trường. Việc này khiến vị trí điều phối hành động chính phủ ở Văn phòng Thủ tướng bỏ trống. Merz từng dự kiến bổ nhiệm Alexander Dobrindt, bộ trưởng Nội vụ người Bavaria và là nhân vật chủ chốt của CSU, nhưng kế hoạch này nhanh chóng bị phản đối bởi đối tác Bavaria do vai trò quan trọng của Bộ Nội vụ trong chính sách siết chặt nhập cư, một lĩnh vực mang lại nhiều lợi ích chính trị cho CSU dưới quyền Markus Söder.

Sự việc cho thấy dù cải tổ do Văn phòng Thủ tướng chủ trì, nhưng Merz vẫn phải cân nhắc kỹ lưỡng các giới hạn về quyền lực khi làm việc với đối tác Bavaria trong liên minh CDU/CSU.

Thay đổi đáng chú ý nhất thuộc về Bộ Y tế khi Carsten Linnemann từ chức Bí thư Tổng thư ký CDU để nhận nhiệm vụ Bộ trưởng Y tế. Trước đó, ông là người ủng hộ mạnh mẽ các cải cách sâu rộng trong hệ thống an sinh xã hội. Tuy nhiên, giờ đây ông phải trực tiếp ứng phó với các vấn đề khó khăn đang tồn tại, gồm thâm hụt ngày càng lớn của các quỹ bảo hiểm y tế công cộng, tài chính chăm sóc phụ thuộc, thiếu hụt nhân lực y tế, cải cách bệnh viện và bền vững của hệ thống y tế trong bối cảnh áp lực dân số và tài chính gia tăng.

Quyết định này đã vấp phải nhiều ý kiến chỉ trích. Phát ngôn viên chuyên trách y tế của đảng Xanh, Janosch Dahmen, cho biết việc chọn một bộ trưởng thiếu kinh nghiệm cụ thể trong lĩnh vực y tế có thể làm trầm trọng thêm tình trạng mất niềm tin vốn đã cao. Ông nhấn mạnh hệ thống cần sự am hiểu, đồng cảm và cách tiếp cận tập trung vào con người. Trong khi đó, đại diện đảng Cánh tả, Ates Gürpinar, cũng phản đối việc bổ nhiệm Linnemann trong bối cảnh chính phủ đang đối mặt nhiều thất bại liên tiếp do ông thiếu kinh nghiệm quản lý trong lĩnh vực nhạy cảm như y tế và chăm sóc.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Bundestag Wolfgang Kubicki của đảng FDP nhận định đây là cơ hội để Linnemann thể hiện cam kết từ lời nói đến hành động, phản ánh quan điểm của Thủ tướng Merz muốn tập trung hơn vào thực thi cải cách hơn là chuyên môn sâu.

Cuộc cải tổ này đánh dấu bước chuyển chiến lược tại Văn phòng Thủ tướng khi Merz chuyển từ giai đoạn xây dựng cơ cấu chính phủ sang giai đoạn thực thi các cải cách cam kết. Các bộ ngành trọng yếu không còn đơn thuần chỉ thực hiện công việc hành chính mà trở thành những trung tâm đấu tranh chính trị quan trọng trong chính sách của chính phủ.

Từ mùa thu này, hiệu quả của chính phủ sẽ được đánh giá qua các kết quả thiết thực như tốc độ vận hành hệ thống đường sắt, mức đóng bảo hiểm y tế ổn định, tài chính chăm sóc phụ thuộc bền vững, sự phục hồi của nền kinh tế và khả năng cung cấp dịch vụ công hiệu quả của nhà nước. Thành bại của Merz sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng biến lời hứa thành hiện thực trong những thách thức hiện hữu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.