Opera đương đại vượt ra khỏi không gian truyền thống vang vọng tại Tây Ban Nha

Opera không đơn thuần là một nghệ thuật chỉ đơn thuần tồn tại mà nó đang ở trạng thái biến đổi và phát triển liên tục. Tương tự như cách Monteverdi, Wagner hay Benjamin Britten từng làm mới thể loại này trong lịch sử, ngày nay, các đạo diễn và người kể chuyện đến từ nhiều lĩnh vực như kịch nghệ, điện ảnh và nghệ thuật thị giác đang là những nhân tố chủ chốt trong sự thay đổi này. Víctor García de Gomar, giám đốc nghệ thuật của nhà hát Liceu, nhấn mạnh rằng yếu tố quan trọng của các sáng tạo này không nằm ở xuất thân mà là khả năng họ khám phá và thể hiện bản chất sâu sắc của âm nhạc opera.

Bản chất không ngừng thách thức giới hạn của opera là một phần vô cùng quan trọng trong lịch sử phát triển của thể loại này. Opera từ khi ra đời đã có mục tiêu tập hợp tất cả các loại hình nghệ thuật và không ngừng cập nhật các xu hướng âm nhạc và sân khấu đương đại. Thể loại này có khao khát không ngừng mở rộng chân trời nghệ thuật, thể hiện qua việc chuyển sang biểu diễn tại những không gian không truyền thống như các bãi biển, cảng biển hoặc nhà máy cũ. Điều này tạo nên những trải nghiệm nghệ thuật mới mẻ, đồng thời nhấn mạnh mối quan hệ đặc biệt giữa tác phẩm, không gian biểu diễn và cộng đồng địa phương.

Các tác phẩm như 'Estètica i masacre' với phiên bản mở rộng được trình diễn tại Mirador del Castell de Peralada, 'Els estunmen' của Marcel Borràs và Nao Albet, hay bản chuyển thể vở opera lấy cảm hứng từ Madame Bovary của Carme Portaceli, đều là những ví dụ điển hình cho dòng opera đương đại hướng tới các sân khấu bên ngoài các nhà hát lính sự truyền thống. Nhà hát Liceu và Nhà hát Real là đồng sản xuất của hai tác phẩm đầu tiên, cùng với các cơ sở nghệ thuật như Teatre Lliure và Teatros del Canal - nơi các vở này được công diễn lần đầu tại Barcelona và Madrid.

Trong khi đó, 'Madame Bovary' được dàn dựng bởi Monnaie de Bruxelles cùng hợp tác với KVS và Nhà hát Quốc gia Wallonia, từng được công diễn trong suốt 15 ngày. Đồng thời, TNC cũng tham gia trình diễn tác phẩm này trong khuôn khổ Festival Grec. Đây cho thấy sự đa dạng về địa điểm và đối tượng khán giả mà opera hiện đại đang hướng tới.

Nhà hát Liceu cũng đã đưa dự án micro-opera của mình đến với không gian nghệ thuật tại các xưởng Fabra i Coats, trong khi Peralada tổ chức ra mắt phiên bản kéo dài của 'Estètica i masacre' được sáng tạo dựa trên âm nhạc của Carles Prat, kịch bản của Carlota Gurt và đạo diễn sân khấu của Oriol Pla.

Đạo diễn Àlex Ollé, người thúc đẩy dự án Òh!pera, nhận định rằng việc tiếp cận thế giới opera là rất thách thức, đặc biệt với những đạo diễn sân khấu từ lĩnh vực kịch truyền thống. Trong số họ, chỉ một số ít thành công trong lần sản xuất đầu tiên. Ollé, với kinh nghiệm đa ngành khi từng làm việc trong Lễ khai mạc Thế vận hội Barcelona và các dự án đa phương tiện có tính nghi lễ cao, cho biết ông đã tận dụng âm nhạc như một phần của kịch bản sân khấu, thiết lập sự liên kết độc đáo giữa các yếu tố nghệ thuật.

Carlota Gurt, nhà văn đoạt giải Anagrama được mời viết libretto cho 'Estètica i masacre', chia sẻ rằng thử thách lớn nhất là phân tích và vượt qua các quy ước truyền thống của opera, đặc biệt là sự hạn chế trong ngôn ngữ và tính lặp lại của nó. Bà nhấn mạnh rằng opera vẫn là một phương tiện kể chuyện và tạo dựng nhân vật sâu sắc, thay vì chỉ là hình thức biểu hiện trừu tượng. Phiên bản mở rộng cho phép bà cấu trúc nhân vật theo phương pháp phản chiếu, mô tả hai quan điểm đối lập về hình thức và thẩm mỹ trong vở diễn.

Bên cạnh đó, việc làm mới với yếu tố hài hước và phá vỡ định kiến về sự trang trọng của opera là một trong những mục tiêu của tác phẩm, nhằm thu hút khán giả không chuyên nhưng vẫn giữ được giá trị nghệ thuật.

Carme Portaceli, đạo diễn của TNC, kể về kinh nghiệm đưa 'Madame Bovary' lên sân khấu opera như một hành trình đầy thử thách. Bà nhìn nhận rằng phòng hát truyền thống dù lớn thế nào vẫn có những hạn chế nhất định về mặt kỹ thuật và thời gian tập luyện để phục vụ những vở opera đòi hỏi quy mô lớn. Tuy nhiên, sự ủng hộ nhiệt thành từ khán giả tại Nhà hát quốc gia Wallonia là nguồn động lực quan trọng giúp bà tiếp tục khám phá những cách thức mở rộng đối tượng khán giả. Điều này cho thấy sự cần thiết phải phá bỏ rào cản truyền thống để đưa opera gần hơn với công chúng rộng lớn hơn thay vì chỉ tập trung vào người hâm mộ lâu năm.

Ở Madrid, Nhà hát Real đã hợp tác với nhiều tổ chức nghệ thuật khác nhằm thúc đẩy các sáng tạo mới - trong các địa điểm như Teatros del Canal, Matadero, Teatro Español và La Abadía. Sự sáng tạo này không chỉ thu hút nhiều khán giả trẻ, đa dạng hơn mà còn tạo nên phong cách biểu diễn phi truyền thống với giá vé phù hợp, khác biệt so với các suất diễn tại rạp opera chính thống. Joan Matabosch, giám đốc nghệ thuật của Nhà hát Real, cho biết mức độ quan tâm và lượng khán giả đến với những dự án thử nghiệm này cao không kém trình diễn opera truyền thống, đánh dấu bước chuyển biến tích cực cho ngành nghệ thuật này.

Nhờ vậy, opera hiện đại đang thay đổi quan niệm về thể loại nghệ thuật lâu đời này, không chỉ tồn tại mà còn thích nghi và tiến hóa, khai phá không gian biểu diễn mới và đa dạng hóa đối tượng khán giả, tạo nên những trải nghiệm mới mẻ và sâu sắc hơn cho công chúng toàn cầu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.