Người trẻ Đức đối diện khủng hoảng dân chủ qua bài hát và phong trào phản kháng

Bài hát "Keine Angst" của ca sĩ Danger Dan, trong tuần qua, đã trở thành chủ đề tranh luận đáng chú ý tại Đức khi nó nhắc lại một thời kỳ tổ chức kháng chiến của những nhóm nhỏ liên kết tạo nên một mạng lưới rời rạc nhưng hiệu quả trong việc chống lại chủ nghĩa cực hữu, bạo lực cảnh sát và chủ nghĩa tư bản. Nhóm cánh tả trong quá khứ có các trung tâm tại các công đoàn, trung tâm khu phố và những dự án nhà ở, nơi họ tổ chức phản kháng ngoài khuôn khổ các thể chế chính thống.

Tuy nhiên, ngày nay, mạng lưới này gần như đã biến mất chỉ còn lại những dấu vết đổ nát. Bài hát cảnh báo về một tương lai đáng lo ngại khi các lực lượng cực hữu đang dần tăng cường sức mạnh, cả trong nghị trường lẫn trên đường phố. Danger Dan kêu gọi khơi dậy năng lượng tập thể như một cách để giải quyết các thử thách chính trị hiện đại nhưng đồng thời thừa nhận phong trào cánh tả hiện tại thiếu vắng những cấu trúc tổ chức mạnh mẽ như trước đây.

Tuy nhiên, sang năm 2026, phong trào phản kháng dường như thu hẹp lại, chỉ tập trung phản đối một đại hội của đảng AfD mà không có nhiều hoạt động nổi bật khác. Đồng thời, các tranh luận xoay quanh lời kêu gọi phản kháng, như trong bài hát của Danger Dan, cho thấy một sự phân hóa trong cách tiếp cận phong trào, đặc biệt khi đó bao gồm cả những lời tuyên truyền về việc sử dụng bạo lực khi cần thiết để chống lại cực hữu.

Vấn đề bạo lực trong phản kháng đã là chủ đề tranh luận trong nền văn hóa punk và các nhóm nhạc alternative tại Đức từ những năm 1980, với các bài hát thể hiện quan điểm khác nhau về giới hạn giữa biểu tình hòa bình và tự vệ mạnh mẽ. Danger Dan và nhóm Antilopen Gang của anh đã nhiều năm khám phá các vùng giới hạn này, qua các tác phẩm thể hiện câu chuyện những nhóm cực hữu và thuyết âm mưu lợi dụng các lỗ hổng pháp luật.

Bài hát "Keine Angst" không chỉ là một lời kêu gọi dũng cảm và đoàn kết mà còn là một hướng dẫn cụ thể cho những hành động phản kháng tích cực, thậm chí có thể bao gồm bạo lực chống lại các phần tử cực hữu. Tuy nhiên, liệu lời kêu gọi này có được xem như một kích động bạo lực hay chỉ là sự thôi thúc đoàn kết chống lại thế lực nguy hiểm vẫn còn là điều tranh cãi, với sự khác biệt trong cách đánh giá tùy thuộc vào bối cảnh cá nhân và nhóm xã hội của người nghe.

Phong trào cánh tả ở Đức hiện tại phải đối mặt với tình trạng thiếu những cấu trúc tập thể mạnh mẽ để phát động một cuộc vận động rộng rãi như trước đây. Nhiều người trong phong trào dường như mất niềm tin vào các thể chế dân chủ khi các vụ việc như cái chết của Oury Jalloh trong trại giam hay các vụ sát hại chính trị chưa được làm sáng tỏ, tạo ra sự hoài nghi và bất mãn sâu sắc trong xã hội.

Nếu không còn cách tin vào thể chế và chính sách pháp luật, nhiều người tìm kiếm sự an ủi và hy vọng trong các nhóm nhỏ bí mật, nơi có thể duy trì tinh thần đấu tranh. Tuy nhiên, điều này cũng cho thấy sự căng thẳng giữa thái độ phản kháng cá nhân nồng nhiệt và khả năng vận động nhiều người để đạt được ảnh hưởng chính trị rộng lớn.

Khái niệm postliberal gần đây được nhắc đến như một thấu hiểu về sự thất bại của cánh tả trong việc thu hút số đông bởi sự chuyển đổi từ quyền tập thể sang quyền cá nhân, cũng như sự suy giảm quyền lực của dân chủ đại diện. George Hoare, một nhà bình luận từ Anh, đã miêu tả hiện tượng này như một "cánh tả zombie", vốn còn sức phản kháng nhưng thiếu khả năng thành công về chính trị.

Trước thực tế này, nhiều ý kiến cho rằng cánh tả không còn đặt mục tiêu thuyết phục đa số mà dần chuyển sang hoạt động trong các nhóm thiểu số có tổ chức, trong khi sự thay đổi lớn lại được hậu thuẫn mạnh từ phía cánh hữu. Thực tế này được phản ánh qua vụ việc như sự kiện ở Magdeburg, khi một tác giả bị cấm đọc sách về "Gegenmacht" giữa chiến dịch vận động tranh cử, và hành động của Tobias Korenke, họ hàng của nhà hoạt động chống Phát xít Dietrich Bonhoeffer, khi ông cố gắng loại bỏ vòng hoa tưởng niệm của đảng AfD tại lễ kỷ niệm Stauffenberg.

Việc đảng AfD được mời tham dự lễ tưởng niệm các nạn nhân Phát xít và sự cấm đoán với các hoạt động chống cực đoan của chính quyền địa phương cho thấy một bức tranh phức tạp của mâu thuẫn chính trị hiện nay tại Đức. Các quy định trung lập chính trị đôi khi được sử dụng như một công cụ hạn chế các phong trào chống cực đoan, khiến việc duy trì diễn đàn cho các cuộc tranh luận chính trị trở nên khó khăn.

Ngay cả các phương tiện truyền thông công cộng như đài ZDF cũng vấp phải các quyết định pháp lý trong việc phát sóng các chương trình nhạy cảm về chính trị, trong khi một số chương trình tìm cách khuyến khích công dân sử dụng các quyền pháp lý để chống lại các đạo luật và chính phủ không dân chủ, nhưng vẫn thiếu sự đồng thuận trong nghị viện để thực hiện các biện pháp này một cách hiệu quả.

Kết quả là, giữa sự gia tăng tầm quan trọng của bài hát "Keine Angst" như một biểu tượng của sự nghi ngờ và mất niềm tin vào các thể chế chính trị, xuất hiện nhiều hành động cá nhân như của Tobias Korenke nhằm thay thế phản ứng của nền cộng hòa trước các thách thức do lực lượng cực hữu đặt ra.

Người trẻ Đức hôm nay đang đứng trước bài toán khó về cách thức xây dựng kháng cự hiệu quả giữa bối cảnh nhiều thế lực đối nghịch, thiếu vắng sự đoàn kết và niềm tin cần thiết để tạo ra chuyển biến chính trị lâu dài.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.