1984 của George Orwell giải thích rõ hiện tượng Donald Trump qua bản dịch mới tại Mexico

Tác phẩm 1984 của nhà văn người Anh George Orwell (1903-1950) được giới thiệu bản dịch đầu tiên tại Mexico do nhà xuất bản độc lập Sexto Piso phát hành. Eduardo Rabasa, người dịch và cũng là thành viên sáng lập của nhà sách, nhận định tiểu thuyết này "giải thích một cách xuất sắc hiện tượng Donald Trump" trong bối cảnh chính trị toàn cầu hiện nay. Ông cho biết, khi Trump lần đầu đắc cử tổng thống Mỹ vào tháng 11/2016, cuốn sách đã vươn lên vị trí đầu tiên trong danh sách bán chạy trên Amazon tại Mỹ, biểu thị một thực tế "rất giống Orwell" trong đời sống đương đại.

Đối với những độc giả ngày nay, tác phẩm còn mang tính nhắc nhở và cảnh báo mạnh mẽ hơn so với khi nó ra mắt lần đầu năm 1949. Orwell đã dự đoán trước hàng chục năm về một xã hội thao túng bằng ngôn từ, sử dụng thù hận, sỉ nhục và biến đổi ngôn ngữ để kiểm soát tâm trí quần chúng, đồng thời tạo ra tâm trạng hoang mang, cuồng loạn hướng vào các kẻ thù hư cấu, những đặc điểm rõ nét thấy trong cách vận động chính trị của Tổng thống Trump cũng như các phong trào cực đoan hiện nay.

George Orwell tạo dựng một xã hội tương lai u ám, được thể hiện qua nhân vật chính Winston Smith, một quan chức của Bộ Sự Thật, người chịu trách nhiệm chỉnh sửa lịch sử chính thức theo chủ trương của Đảng cầm quyền. Trong vũ trụ giả tưởng tại Oceania, người dân bị chìm đắm trong thông tin bị bóp méo, đồng thời phải sử dụng một loại ngôn ngữ mới, đơn giản hóa so với trước để hạn chế tối đa khả năng tư duy phản biện và giao tiếp.

Các quyền riêng tư và tự do cá nhân của người dân bị triệt để kiểm soát qua hình ảnh biểu tượng của "Đại Anh Cả", thủ lĩnh tối cao của Đảng, được theo dõi qua "telepantalla" - thiết bị vừa là màn hình truyền hình vừa là camera giám sát liên tục. Rabasa so sánh thiết bị này với sự giám sát qua các mạng xã hội và camera an ninh trong thế giới thực, lưu ý rằng trong truyện là chính quyền theo dõi người dân, nhưng trong xã hội hiện nay, chính cá nhân lại tự giám sát bản thân qua việc tự chia sẻ và đăng tải thông tin lên mạng xã hội.

Khác biệt với các bản dịch do các nhà xuất bản ở Tây Ban Nha hay Argentina thực hiện với phong cách đậm chất địa phương và nhiều biến tấu về từ ngữ, bản dịch của Eduardo Rabasa cho nhà xuất bản Sexto Piso nhắm đến việc tạo điều kiện tốt nhất để độc giả Mexico tiếp cận một cách trung thực và dễ hiểu nhất về tác phẩm. Dự án dịch thuật này đã nhận được sự hỗ trợ của Chương trình Hỗ trợ Dịch thuật thuộc Hệ thống Hỗ trợ Sáng tạo và Dự án Văn hóa năm 2024.

Quá trình dịch gặp nhiều thách thức bởi sự tinh tế trong ngôn ngữ và cách dùng từ của Orwell, người không chỉ là nhà văn mà còn là nhà báo, nhà tiểu luận xuất sắc. Rabasa cho biết Orwell chịu ảnh hưởng và từng bình luận sâu sắc về nhiều tác giả lớn như Shakespeare, Henry Miller, Rudyard Kipling, William Blake và Jonathan Swift. Đây không chỉ là sự ngưỡng mộ mà còn là sự phân tích, đánh giá mang chiều sâu phản biện trong sáng tác của ông.

Bản dịch mới hứa hẹn làm sống lại sức mạnh của 1984 trong việc phản ánh hiện thực ngày nay, đồng thời giúp độc giả Mexico hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc nhận diện kiểm soát và thao túng trong xã hội hiện đại.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.