Brunei: Cuộc sống xa hoa của sułtan trên nền kinh tế dầu khí và bộ sưu tập siêu xe khổng lồ

Brunei, thuộc khu vực đảo Borneo, là một trong những quốc gia nhỏ nhất thế giới với diện tích chưa đầy 6.000 km2 và dân số khoảng 429.000 người. Ngôn ngữ chính thức tại đây là tiếng Malay. Tuy dân số khiêm tốn, Brunei sở hữu nền kinh tế giàu có, với GDP bình quân đầu người năm 2023 đạt 35,1 nghìn USD, gấp đôi mức của Ba Lan, chủ yếu nhờ trữ lượng dầu mỏ và khí đốt thiên nhiên.

Người dân Brunei không phải đóng thuế thu nhập cá nhân hay VAT. Nhà nước cung cấp miễn phí dịch vụ y tế, giáo dục và hỗ trợ chi phí sinh hoạt như mua nhà, nhiên liệu và gạo do quốc gia chủ yếu nhập khẩu thực phẩm và hàng hóa công nghiệp. Doanh nghiệp đầu tư vào các lĩnh vực như công nghệ thông tin và thương mại được hưởng ưu đãi thuế hấp dẫn.

Brunei có trữ lượng dầu mỏ được ghi nhận từ năm 1929 với 1,1 tỷ thùng, đứng thứ 41 trên thế giới và hạng tư trong khu vực Đông Nam Á. Ngành dầu khí chiếm khoảng 60% GDP và tới 90% doanh thu xuất khẩu. Thị trường xuất khẩu dầu chủ yếu gồm các quốc gia châu Á và Australia.

Khí thiên nhiên của Brunei có trữ lượng khoảng 240-300 tỷ mét khối, với phần lớn được xuất khẩu dưới dạng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG). Khu liên hợp xử lý khí hiện đại tại Lumut góp phần nâng cao phần quan trọng của ngành khí đốt trong nền kinh tế, hiện vượt qua cả dầu mỏ về mức độ đóng góp.

Tuy nhiên, các chuyên gia dự báo nguồn tài nguyên này chỉ đủ dùng trong khoảng 30 năm tới, khiến chính phủ đang thúc đẩy kế hoạch "Vision Brunei 2035" nhằm chuyển đổi sang các ngành phát triển bền vững như du lịch, năng lượng tái tạo và sản phẩm halal – thị trường có giá trị hàng nghìn tỷ USD trên toàn cầu, phù hợp với đạo Hồi.

Sułtan Hassanal Bolkiah, lên nắm quyền từ năm 1967, nổi tiếng với bộ sưu tập xe hơi đồ sộ gồm hơn 7.000 chiếc ô tô sang trọng, được ước tính trị giá trên 5 tỷ USD. Đây có thể là bộ sưu tập xe lớn nhất thế giới, trong đó có hơn 600 chiếc Rolls-Royce - con số kỷ lục được ghi nhận trong sách Guinness.

Bộ sưu tập bao gồm nhiều mẫu xe độc bản và đặc biệt, như Bentley Dominator SUV thập niên 1990 chỉ có ở Brunei, cùng các siêu xe như ít nhất 8 chiếc Ferrari F40, nhiều Porsche 959, 4 Bugatti EB110, 11 McLaren Formula 1, 6 Ferrari Enzo, và nhiều mẫu xe đỉnh cao khác như Ferrari FX và Jaguar XJ220.

Dù có giá trị lớn, phần lớn các xe này bị bỏ không trong kho, nhiều chiếc trong tình trạng xuống cấp do ít khi được sử dụng hoặc bảo dưỡng đầy đủ.

Không chỉ nổi bật với bộ sưu tập xe, Sułtan Hassanal Bolkiah còn sở hữu cung điện Istana Nurul Iman – tòa nhà ở tư lớn nhất thế giới. Xây dựng năm 1984 với chi phí khoảng 4,6 tỷ USD theo tỷ giá hiện nay, cung điện chiếm diện tích hơn 200.000 m2, tương đương một số thị trấn và làng mạc ở châu Âu.

Cung điện có 1.788 phòng, 257 phòng tắm, một phòng đại tiệc chứa hơn 5.000 khách và nhà thờ Hồi giáo có sức chứa 1.500 người. Ngoài ra có tới 110 gara ô tô, chuồng ngựa điều hòa cho 200 con ngựa và 5 bể bơi. Cung điện còn có 44 tầng lầu với 18 thang máy, các chi tiết trang trí được dát vàng, trang sức và đá quý quý hiếm, sử dụng lụa Trung Quốc và đá cẩm thạch Ý.

Istana Nurul Iman tọa lạc ven sông Brunei, gần thủ đô Bandar Seri Begawan. Sułtan hiện 80 tuổi, có 12 con, nhiều cháu và chắt, thể hiện sức mạnh dòng dõi cũng như quyền lực lãnh đạo tuyệt đối.

Dù cuộc sống riêng xa hoa, Sułtan Brunei đã áp dụng luật sharia từ năm 2019, gây hạn chế nặng nề các quyền tự do và nhân quyền trong quốc gia. Dư luận quốc tế chỉ trích mạnh mẽ luật này, đặc biệt là các hình phạt hà khắc như chặt tay, roi vọt, và hình phạt tử hình bằng ném đá, dù lệnh đình chỉ tử hình vẫn còn hiệu lực kể từ giữa thế kỷ 20.

Sau làn sóng chỉ trích và kêu gọi tẩy chay các khách sạn thuộc sở hữu của hoàng gia, Sułtan tuyên bố kéo dài lệnh đình chỉ thi hành án tử hình. Tuy nhiên, các hình phạt nghiêm khắc còn lại vẫn được duy trì, khiến hệ thống pháp luật của Brunei đứng trước nhiều tranh cãi.

Brunei là một minh chứng rõ nét về sự giàu sang tới từ dầu khí, nhưng cũng đồng thời đặt ra bài toán chuyển đổi kinh tế bền vững và cân bằng giữa quyền lực và các quyền công dân trong một quốc gia nhỏ bé mà giàu có.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.