Mafalda và cuộc đấu tranh chống đói nghèo kéo dài hơn nửa thế kỷ

Giữa giai đoạn từ 1964 đến 1973, họa sĩ biếm họa người Argentina Joaquín Salvador Lavado, hay còn được biết đến với nghệ danh Quino, đã sáng tạo ra nhân vật Mafalda - một cô bé sáu tuổi thuộc tầng lớp trung lưu của Buenos Aires. Qua những truyện tranh châm biếm, Mafalda không chỉ là nhân vật thiếu nhi đơn thuần mà còn trở thành biểu tượng phản ánh các vấn đề lớn của thời đại như Chiến tranh Lạnh, chính trị, sự bất bình đẳng, cùng những mâu thuẫn trong xã hội trưởng thành, đặc biệt là vấn đề nạn đói.

Nỗi đau về đói nghèo trong các câu chuyện của Mafalda không được nhìn nhận đơn thuần như một thống kê khô khan mà như một vết thương đạo đức sâu sắc mà nhân vật chưa bao giờ lý giải được. Một trong những tình huống được nhớ đến nhiều nhất trong loạt truyện là vào ngày đầu năm mới, khi Mafalda hỏi cha mình liệu năm mới có xóa bỏ được đói nghèo, bạo lực và vũ khí hạt nhân hay không. Câu trả lời phủ nhận của cha cô khiến Mafalda thốt lên câu hỏi đầy chua chát: “Vậy thì đổi năm để làm gì?” Đây chính là một câu chuyện vừa dí dỏm, vừa gây ám ảnh, vẫn còn nguyên giá trị suốt hơn nửa thế kỷ qua.

Rất nhiều người nhầm lẫn rằng câu nói nổi tiếng “dừng thế giới lại, tôi muốn xuống” là của Quino hoặc Mafalda, nhưng tác giả đã khẳng định điều này không đúng. Điều này làm nổi bật rằng Mafalda không bao giờ có ý muốn rút lui khỏi thực tại mà trái lại, cô bé luôn muốn cải thiện thế giới. Tâm trạng bức xúc của Mafalda trước cảnh người đói còn hiển nhiên giữa một thế giới chi hàng tỷ đô la cho vũ khí đã được thể hiện rõ trong một cảnh truyện khác, khi nhân vật Felipe bày tỏ sự giận dữ đó và Mafalda sử dụng sự mỉa mai để chỉ ra đó là hai mảng vấn đề nghiêm trọng cùng tồn tại song song.

Tác phẩm của Quino đã tập hợp một cách tinh tế các nghịch lý của thời hiện đại: không chỉ là sự tồn tại của đói nghèo mà còn là sự mâu thuẫn trong việc thế giới vẫn có đủ nguồn lực nhưng chúng ta không thể giải quyết dứt điểm được vấn đề này. Các nghiên cứu phân tích tác phẩm của Quino đều nhận định rằng đói nghèo và nạn đói được đặt trong bối cảnh rộng lớn hơn gồm nghèo đói, bất bình đẳng xã hội, chiến tranh và mối đe dọa hạt nhân. Tác giả đã tận dụng sự chân thật và đơn giản trong lời nói của trẻ con để chuyển tải các thông điệp mạnh mẽ mà nếu được trình bày bởi người lớn có thể trở nên giáo điều hoặc sáo rỗng.

Điều đáng chú ý khi đọc lại Mafalda ngày nay không chỉ là sự thông minh trong các câu chuyện mà còn vì nó vẫn giữ nguyên tính thời sự, thực trạng đói nghèo toàn cầu vẫn là vấn đề chưa được giải quyết triệt để. Thế giới hiện tại đủ khả năng sản xuất lương thực để nuôi sống toàn bộ dân số nhưng hàng trăm triệu người vẫn phải chịu cảnh đói khát. Nguyên nhân không còn chỉ thuộc về sản xuất mà bao gồm cả các yếu tố chính trị, kinh tế, hậu cần và đạo đức xã hội.

Đây có thể được xem là di sản lớn nhất của Quino, khi ông đã thể hiện rằng một đứa trẻ sáu tuổi có thể đặt ra những câu hỏi khó khăn nhất của thời đại mình. Đồng thời, đây cũng chính là trách nhiệm chưa được hoàn thành của thế giới người lớn: hơn 50 năm sau, câu hỏi của Mafalda vẫn chưa nhận được câu trả lời thỏa đáng. Mafalda vẫn tiếp tục là tiếng gọi thức tỉnh bởi cô không mất đi hy vọng về một thế giới tốt đẹp hơn. Và thực sự, câu hỏi thiết yếu không phải là tại sao Mafalda vẫn còn nguyên giá trị mà là vì sao vấn đề khiến cô bức xúc vẫn chưa được giải quyết?

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.