Đánh giá lại di sản Nelson Mandela và những thất bại của ANC tại Nam Phi

Nelson Mandela thường được nhắc đến như một biểu tượng của châu Phi, được xếp hạng cao nhất trong danh sách những nhân vật vĩ đại nhất châu lục qua các nền tảng trí tuệ nhân tạo như ChatGPT, Gemini và Claude. Trong khi đó, nhiều nhân vật lịch sử khác như Kwame Nkrumah, Mansa Musa và Haile Selassie cũng được nhìn nhận là những lãnh tụ có ảnh hưởng sâu sắc trên lục địa. Mandela nổi tiếng nhờ vai trò điều hành quá trình chuyển đổi Nam Phi từ chế độ apartheid sang nền dân chủ đa sắc tộc, đặc biệt là khi ông giữ chức tổng thống trong một nhiệm kỳ năm năm đầy ý nghĩa lịch sử mà không đổ máu.

Mặc dù Mandela đã chấm dứt apartheid truyền thống dựa trên phân biệt chủng tộc, song ông lại vô tình hoặc cố tình tạo ra một hình thức phân biệt mới dựa trên chính trị và kinh tế. Dưới sự lãnh đạo của lực lượng da đen do ANC điều hành từ năm 1991, quyền lực chính trị được tập trung giữ bởi người da đen, trong khi người da trắng dần rút lui khỏi chính trường nhưng vẫn nắm quyền kiểm soát kinh tế và đất đai. Một xã hội thực sự hòa hợp lẽ ra phải có sự tham gia tích cực của các chính trị gia da trắng trong ANC cũng như sự hiện diện kinh tế mạnh mẽ của người da đen với quyền tiếp cận đất đai công bằng.

Kết quả của sự phân chia mới này là tình trạng nghèo đói gia tăng ở cộng đồng da đen, cùng với các vấn đề về lười biếng và tỷ lệ nhiễm HIV/AIDS cao trong giới trẻ Nam Phi. Đáng chú ý, sự nhập cư của người trẻ các quốc gia châu Phi khác, đặc biệt là Nigeria và Ghana, đã tạo nên sự cạnh tranh kinh tế và xã hội gay gắt, đẩy người bản địa vào tâm lý căng thẳng, dẫn đến các cuộc bạo động và thù địch đối với người nước ngoài, gây hậu quả nghiêm trọng cho xã hội và an ninh.

Suốt từ năm 2008, làn sóng tấn công kỳ thị chủ yếu nhắm vào người nhập cư đã khiến hơn 600 người thiệt mạng mà lực lượng an ninh Nam Phi không kiểm soát được. Chính quyền bị chỉ trích vì không bảo vệ được cư dân nước ngoài, đặc biệt là người Nigeria, tạo nên tình trạng hỗn loạn và sợ hãi cộng đồng người nước ngoài tại Nam Phi. Điều này dẫn đến việc chính phủ Nigeria và các hãng hàng không phải hỗ trợ hồi hương hàng trăm công dân của mình nhiều lần do tình trạng bạo lực và thiếu an toàn.

Việc thiếu giáo dục và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ về tinh thần lao động và doanh nghiệp đã khiến Nam Phi ngày càng đứng trước nguy cơ tụt hậu. Các vấn đề xã hội như lười biếng, nghiện rượu và tái phát HIV/AIDS trầm trọng trong tầng lớp trẻ khiến lực lượng lao động chủ lực không đủ năng lực phát triển nền kinh tế. Thành tựu kinh tế thực tế vẫn nằm trong tay một bộ phận nhỏ, đa phần là người da trắng và một số chính trị gia, khiến tầng lớp đại chúng càng bị thiệt thòi.

Thêm vào đó, Mandela và ANC không có chính sách đầy đủ để công nhận và cảm ơn sự đóng góp của các quốc gia châu Phi khác, trong đó có Nigeria, trong cuộc đấu tranh chống apartheid. Thay vì đó, các công ty lớn Nam Phi như Multichoice, MTN, Shoprite và Spar lại tiến vào thị trường Nigeria mà không đảm bảo quyền lợi an toàn và cơ hội của người dân Nigeria ngay tại Nam Phi.

Khi người nước ngoài, vốn là lực lượng kinh tế sôi động, bị đẩy ra khỏi các khu vực buôn bán chiến lược, các khu chợ và doanh nghiệp trở nên ảm đạm, kéo theo sự suy thoái chung của nền kinh tế. Nam Phi hiện phải đối mặt với bài toán khó trong việc vực dậy nền kinh tế bị ảnh hưởng nặng nề bởi các vấn đề xã hội kéo dài. Từ những hệ quả này, nhiều người chỉ trích cho rằng Mandela và ANC đã phản bội người dân Nam Phi cũng như các quốc gia châu Phi đã đồng hành với họ trong cuộc đấu tranh giải phóng, để lại một di sản nhiều bất mãn và thất vọng.

Nam Phi đứng trước áp lực phải nhận trách nhiệm và có hành động tích cực nhằm hàn gắn những vết thương xã hội và kinh tế để không tiếp tục làm suy yếu hình ảnh của quốc gia châu Phi đi đầu trong phong trào giải phóng. Những tiếng nói kêu gọi tổ chức châu Phi và cộng đồng quốc tế phải can thiệp nhằm thúc đẩy công lý xã hội ở Nam Phi ngày càng trở nên cấp thiết.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.