Đức đề xuất tăng quyền cho cơ quan mật vụ trong chống khủng bố và gián điệp

Sinan Selen, người chỉ mới nhậm chức Chủ tịch Cơ quan Bảo vệ Hiến pháp Đức (Bundesamt für Verfassungsschutz) vài ngày trước khi trình bày tại một phiên điều trần ở Quốc hội vào mùa thu năm ngoái, đã thẳng thắn nói về các nguy cơ an ninh hiện nay. Ông nhấn mạnh tình trạng chiến tranh lai của Nga chống lại phương Tây, các cuộc tấn công mạng, hành vi phá hoại và gián điệp mà các cơ quan Đức phải theo dõi. Ông cho rằng điều quan trọng không phải chỉ là nhận diện mối đe dọa mà còn cần phải xử lý hiệu quả tình hình đó.

Sở dĩ thông điệp của ông được nhấn mạnh ở nhiều nơi do thực trạng các cơ quan tình báo Đức có thể phát hiện nhiều nguy cơ nhưng lại gặp khó khăn trong việc xử lý kịp thời. Theo Sinan Selen, Bộ Nội vụ và Văn phòng Thủ tướng đều đồng thuận và ủng hộ cải cách nhằm tăng cường năng lực cho các cơ quan này.

Hiện tại, chính phủ liên bang đang trong quá trình soạn thảo một dự luật chi tiết dài hơn 700 trang nhằm tăng quyền cho Bundesnachrichtendienst (Cục Tình báo Liên bang) và Cơ quan Bảo vệ Hiến pháp. Nếu được thông qua, dự luật sẽ biến các cơ quan này từ đơn thuần thu thập thông tin tình báo thành những tổ chức tình báo có quyền hành thực sự.

Bộ trưởng Nội vụ Alexander Dobrindt cho biết dự luật sẽ cho phép các cơ quan tình báo được phép thực hiện các biện pháp như vô hiệu hóa các loại vũ khí, phát tán thông tin sai lệch để làm rối loạn đối phương, tấn công máy chủ mạng, và thậm chí chuyển hướng các gói hàng nguy hiểm nhằm giảm thiểu rủi ro.

Sự thay đổi này gây ra nhiều tranh cãi, đặc biệt do lịch sử của Cơ quan Bảo vệ Hiến pháp Đức. Được thành lập sau Thế chiến II, cơ quan này ra đời nhằm ngăn chặn nguy cơ cho nền dân chủ từ bên trong, tuy nhiên đồng thời cũng cố gắng tránh các vi phạm nghiêm trọng quyền tự do công dân như thời Gestapo.

Nguyên tắc hiện hành quy định các cơ quan tình báo chỉ được phép giám sát và thu thập thông tin, còn các hành động thực thi pháp luật phải do cảnh sát đảm nhiệm. Tuy nhiên, dự luật mới lại đề xuất cho phép các cơ quan này thực hiện trực tiếp các hoạt động can thiệp khi tình hình cấp bách, ví dụ như đối phó với các tổ chức khủng bố như Hamas hay các tin tặc nước ngoài có ý định tấn công nước Đức.

Mặc dù chính phủ nhấn mạnh sự cần thiết của dự luật để nâng hiệu quả phòng ngừa và ứng phó với các nguy cơ, nhiều ý kiến phản biện cho rằng việc mở rộng quyền lực cho tình báo có thể dẫn đến nguy cơ lạm quyền và thiếu minh bạch. Đặc biệt là khi các cơ quan tình báo hoạt động chủ yếu trong bí mật và nạn nhân của những sai sót không thể bảo vệ mình.

Để đảm bảo quyền tự do cá nhân không bị xâm phạm, chính phủ Đức cho biết sẽ tăng cường vai trò của các cơ quan kiểm soát độc lập như Hội đồng Kiểm soát độc lập (Unabhängiger Kontrollrat) và Ủy ban Kiểm soát Nghị viện (Parlamentarisches Kontrollgremium), vốn do các nhà luật học có kinh nghiệm điều hành.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, việc tổ chức lại các cơ quan kiểm soát này cũng gây băn khoăn khi chỉ có duy nhất một thành viên của phe đối lập tham gia trong khi nhiều vị trí còn bỏ trống, ảnh hưởng đến tính khả thi và sự tin cậy của các hoạt động kiểm soát. Giới chuyên gia cho rằng chính phủ Đức cần nỗ lực cải thiện lòng tin của công chúng đối với các cơ quan tình báo trong bối cảnh quyền lực của họ được mở rộng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.