Nền thể thao đại học Mỹ đối mặt khủng hoảng và vai trò của Quốc hội

Thể thao đại học tại Mỹ từ lâu đã chịu ảnh hưởng sâu sắc của các yếu tố thương mại. Hiện nay, lợi ích tài chính dường như trở thành mục tiêu chính trong các sự kiện thể thao này. Các vận động viên chuyển trường thường xuyên mỗi mùa giải, trong khi những hiện tượng tiêu cực như cá cược vào chính trận đấu của chính mình cũng xuất hiện. Tiêu chuẩn về năng lực thi đấu và quyền lợi của vận động viên ngày càng trở nên lỏng lẻo, thậm chí một số vận động viên chuyên nghiệp còn cố gắng tham gia thi đấu cho các đội đại học.

Bối cảnh này đã tạo ra sự bất mãn rộng rãi từ nhiều phía, bao gồm tòa án, các nhà lập pháp, ban quản lý đại học, giới giáo dục, người hâm mộ và cả chính các vận động viên sinh viên. Tuy nhiên, việc thay thế mô hình hiện tại bằng hình thức nào vẫn đang là câu hỏi chưa có lời giải rõ ràng.

Hiệp hội Thể thao Đại học Quốc gia (NCAA) được thành lập năm 1906 nhằm đặt ra các tiêu chuẩn an toàn cho môn bóng bầu dục. Qua thời gian, tổ chức này đã phát triển thành một cơ quan quản lý rộng lớn, bao gồm các trường đại học thành viên. Dù các thành viên không phải lúc nào cũng đồng thuận, nhưng một nguyên tắc cốt lõi được giữ vững: vận động viên đại học không được hưởng tiền lương.

Nguyên tắc phong trào nghiệp dư (amateurism) tuy có giá trị, giúp các vận động viên tiếp cận đào tạo và môi trường thi đấu đỉnh cao, phát triển các phẩm chất như sự kiên trì và tự tin, đồng thời được hưởng lợi từ các truyền thống của trường và tấm bằng tốt nghiệp. Với phần lớn nửa triệu vận động viên sinh viên tại Mỹ, những quyền lợi này được xem là sự bù đắp hợp lý cho sự cam kết cao độ của họ.

Tuy nhiên, đối với nhóm vận động viên thuộc các đội tạo ra doanh thu lớn, mọi thứ lại phức tạp hơn rất nhiều. Khi ngành thể thao đại học trở thành một ngành kinh doanh tỷ đô, các nhà trường, huấn luyện viên, giám đốc thể thao, hội đồng các giải đấu và các đối tác truyền hình hưởng lợi rất lớn, trong khi vận động viên mang lại giá trị chính chỉ nhận được học bổng và các phúc lợi hạn chế. Ngoài ra, các cựu sinh viên giàu có còn tìm cách lôi kéo những cầu thủ ngôi sao bằng các ưu đãi ngoài luồng.

Tình trạng này gây ra sự mâu thuẫn lớn: mô hình phong trào nghiệp dư trở thành một dạng ngụy trang lịch sự trong khi các vận động viên hàng đầu không được trả công xứng đáng theo giá trị thị trường.

Hệ thống thể thao đại học từ đó đã phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ các vụ kiện tụng, nhiều vụ kiện đã thành công trong việc thách thức NCAA theo luật chống độc quyền, nhằm ngăn chặn các trường đại học cấu kết để hạn chế mức lương của vận động viên. Đồng thời, các bang riêng lẻ cũng ban hành luật cho phép vận động viên kiếm tiền từ việc thương mại hóa tên tuổi, hình ảnh và hình bóng của mình (NIL), điều này đã phá vỡ quy tắc của NCAA.

Năm 2021, Tòa án Tối cao Mỹ tuyên bố hạn chế của NCAA về việc thanh toán các phúc lợi liên quan đến giáo dục là không hợp pháp. Dù phán quyết chỉ áp dụng một phần nhỏ trong các quy định về bồi thường, nhưng nó rõ ràng đánh dấu sự suy yếu của nguyên tắc phong trào nghiệp dư. Thẩm phán Brett Kavanaugh nhận định mô hình kinh doanh của NCAA có thể là bất hợp pháp trong hầu hết các ngành nghề khác tại Mỹ.

Sau đó không lâu, các tòa án khác cũng đưa ra các phán quyết tương tự. Năm ngoái, một thẩm phán liên bang phê chuẩn một thỏa thuận nhóm kiện mang tính lịch sử giữa vận động viên và NCAA, theo đó các trường đại học lần đầu tiên được phép trả tiền trực tiếp cho vận động viên với mức trần cố định.

Dù đã có các bước tiến, nhiều khó khăn vẫn chưa được giải quyết. Các câu hỏi về việc vận động viên có thuộc phạm vi điều chỉnh của luật lao động và việc làm ra sao vẫn còn là vấn đề thách thức. Bên cạnh đó, các môn thể thao dành cho nữ và thể thao Olympic vốn phụ thuộc nguồn tài trợ lớn từ bóng bầu dục và bóng rổ sẽ bị ảnh hưởng thế nào khi phần lớn nguồn thu bị chuyển sang trả lương cho các ngôi sao? Và quan trọng hơn, liệu NCAA có thể duy trì được việc áp đặt các quy định cơ bản mà không bị kiện tụng tiếp tục?

Trước tình hình đó, NCAA đã kêu gọi Quốc hội giúp đỡ. Mặc dù các nhà lập pháp có lý do để hoài nghi về việc cấp miễn trừ luật chống độc quyền, nhưng việc ngăn chặn thể thao đại học trở thành một giải đấu hạng thấp đòi hỏi sự can thiệp khôn ngoan.

Đề xuất được đưa ra là Quốc hội nên đặt ra một số mục tiêu cụ thể, bao gồm việc thống nhất các luật về NIL đang xung đột giữa các bang và làm rõ tình trạng pháp lý của vận động viên. Đồng thời, cần cung cấp một số miễn trừ hạn chế cho NCAA trong các lĩnh vực mà tổ chức này có thế mạnh về quản lý, chẳng hạn như luật chơi, tiêu chuẩn học thuật, phúc lợi vận động viên, quy tắc đủ điều kiện thi đấu và chuyển trường. Quốc hội cũng nên chỉ định cách thức quản lý việc chia sẻ doanh thu trong tương lai và đưa ra những quy định hợp lý để bảo vệ các môn thể thao không mang lại doanh thu lớn.

Mặc dù giải pháp này không hoàn hảo và có thể tạo điều kiện cho NCAA tiếp tục giữ vị thế sau nhiều quyết định sai lầm trong quá khứ, nhưng nó sẽ giúp thiết lập khung quy tắc rõ ràng, ổn định tài chính, tạo ra trật tự và bảo tồn nhiều giá trị đặc trưng của thể thao đại học Mỹ.