Phát hiện trại quân La Mã 1.800 năm tuổi liên quan đến Hoàng đế Marcus Aurelius tại Slovakia

Gần đây tại khu vực gần thị trấn Surany thuộc miền tây nam Slovakia, các nhà khảo cổ đã phát hiện dấu tích một trại quân La Mã cổ đại có diện tích khoảng 7,4 hecta (18,2 mẫu Anh). Đây là một trong những công trình quân sự La Mã hiếm hoi được bảo tồn gần như nguyên vẹn ở khu vực châu Âu, với đầy đủ các đặc điểm tiêu chuẩn như năm cổng vào, hệ thống công sự phòng thủ chắc chắn và rãnh châu đắp cong bao quanh. Công trình khai quật do MH Invest phối hợp cùng Viện Khảo cổ học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Slovakia thực hiện.

Việc phát hiện một trại quân lớn với hệ thống phòng vệ chặt chẽ như vậy là điều rất bất ngờ, vì các trại quân La Mã thường bị phá hủy hoặc bị thời gian làm biến dạng nhiều. Giám đốc Viện Khảo cổ học Matej Ruttkay cho biết, đây là cơ hội độc đáo để nghiên cứu một trại quân di động La Mã gần như nguyên vẹn, rất hiếm có trong bối cảnh châu Âu.

Trại quân này được cho là có niên đại vào khoảng cuối thế kỷ II sau Công nguyên, trong cuộc chiến Marcomannic – loạt xung đột kéo dài từ năm 166 đến 180 dưới sự chỉ huy trực tiếp của Hoàng đế Marcus Aurelius. Ông là người đã dẫn đầu các chiến dịch quân sự nhằm bảo vệ biên giới phía bắc của La Mã khỏi các bộ lạc Germanic, trong đó có bộ tộc Marcomanni cư trú ở khu vực bắc sông Danube, thuộc Slovakia và Cộng hòa Séc ngày nay.

Cuộc chiến kết thúc sau khi Marcus Aurelius qua đời năm 180, và người kế nhiệm là con trai ông, Commodus, đã đạt được hòa ước với Marcomanni. Khám phá Surany là trại quân La Mã thứ hai từng được phát hiện ở phía tây Slovakia, sau địa điểm khai quật năm 2024 được cho là nơi Marcus Aurelius viết phần tác phẩm triết học nổi tiếng Meditationes.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của khảo cổ học tại đây là số lượng lớn xương người được tìm thấy. Thay vì các nghĩa trang có tổ chức, các bộ xương và mảnh xương được phát hiện trong các ngôi mộ nông, mương phòng thủ và thậm chí trong giếng sâu. Điều này cho thấy những người chết có thể đã được chôn cất vội vàng ngay sau một sự kiện lớn chưa rõ nguyên nhân, có thể là trận chiến hay dịch bệnh.

Nhà khảo cổ Marek Vojtecek cho biết nhiều khả năng đây là các binh sĩ La Mã vì đi kèm là nhiều món hiện vật quân sự như giáo, mũ sắt, giáp vảy, hài chiến binh caligae - loại dép quân đội La Mã đặc trưng, cùng các đồng tiền xu La Mã. Điều này củng cố giả thuyết đây là nơi an táng các chiến sĩ trong quân đội La Mã.

Một khám phá đầy bất ngờ là những đế giày caligae còn nguyên vết đinh sắt, dù phần da đã mục ruỗng theo thời gian. Nhờ khối đất sét bám quanh đã bảo vệ những chiếc đinh, các nhà khoa học có thể quét X-quang để tái tạo mẫu đinh nguyên bản của đế giày mà không làm hư hại hiện vật. Các mẫu dép này đã được chuyển vào phòng thí nghiệm chuyên dụng của Viện Khảo cổ học SAS để nghiên cứu sâu hơn.

Nhà khảo cổ Michal Cheben gọi đây là một phép màu khi có thể nhìn thấy được kích cỡ và thiết kế giày dép nguyên bản của một binh sĩ La Mã. Caligae vốn là loại dép được dùng phổ biến bởi lính La Mã trong các chiến dịch kéo dài, với đế đinh đặc trưng giúp tăng độ bám và nhận biết.

Mặc dù khai quật đã đem lại nhiều hiện vật giá trị và thông tin mới, nhiều câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ. Đặc biệt là lý do tại sao binh sĩ lại bị chôn cất tại các vị trí bất thường, không theo khu quy chuẩn, ngoài ra chưa rõ nguyên nhân cái chết là do thương vong trên chiến trường, dịch bệnh hay thảm họa khác.

Thêm vào đó là việc nhiều trang bị còn nằm kề bên các bộ xương, điều hiếm gặp vì vũ khí và giáp thường được thu gom và tái sử dụng sau mỗi trận đánh. Các nhà nghiên cứu dự kiến tiếp tục phân tích tại phòng thí nghiệm, bao gồm cả nghiên cứu nhân chủng học và di truyền để tìm lời giải chi tiết hơn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.