Tại sao thế giới vẫn chưa thống nhất quan điểm về rượu bia

Trong tháng trước, Chính phủ Hà Lan đã công bố những hướng dẫn sức khỏe mới, khuyên người dân không chỉ hạn chế mà nên tránh hoàn toàn việc tiêu thụ rượu. Một nhà nghiên cứu tại đây cho biết rằng không tồn tại khái niệm uống có trách nhiệm hay uống điều độ: “Mỗi ly rượu đều gây hại cho bản thân và người khác”. Tuy chưa phải là chuyên gia y tế, tác giả bài viết cũng không phủ nhận các hệ lụy sức khỏe nghiêm trọng từ rượu.

Tuy nhiên, vẫn có chỗ cho một cái nhìn cân bằng hơn khi xem xét cả lợi ích và chi phí của việc uống rượu. Việc Hà Lan muốn giảm dần thói quen sử dụng rượu được xem là bước hợp lý tiếp nối các biện pháp kiểm soát thuốc lá trước đó, nhưng làm thế nào để cân bằng giữa việc bảo vệ sức khỏe và duy trì những giá trị xã hội là bài toán khó.

Khác với thuốc lá, các quy định về rượu bia ở mỗi quốc gia có sự khác biệt rất lớn. Luật pháp quy định độ tuổi uống rượu từ 0 tuổi ở Campuchia và Guinea Xích Đạo, 16 tuổi ở Cuba và Bỉ, đến 21 tuổi ở Ai Cập và Sri Lanka. Tại Nga, rượu được bán trong siêu thị, trong khi Thụy Điển chỉ cho phép bán ở các cửa hàng thuộc sở hữu nhà nước. Indonesia còn có cách quản lý phân quyền, khi rượu phổ biến ở đảo du lịch Bali nhưng lại bị cấm tại nhiều vùng khác.

Về văn hóa, ở Pháp, rượu mang tính ẩm thực, được kết hợp cùng các món ăn và thậm chí trẻ em cũng uống một chút rượu vang lúc tối. Ở Nhật Bản, uống rượu là một phần trong văn hóa công sở, với các buổi tiệc sau giờ làm nhằm tạo sự gắn kết. Người Phần Lan có từ riêng "kalsarikännit" mô tả việc say một mình ở nhà trong quần áo lót.

Rượu còn gắn liền với nhiều nghi lễ tôn giáo. Hindu giáo và Hồi giáo nghiêm cấm hoặc ngăn cản việc say, trong khi rượu có vai trò quan trọng trong các nghi thức của đạo Voodoo ở Haiti và Maya Yucatec. Tại đạo Shinto, sake được gọi là "đồ uống của các vị thần" và được dùng trong lễ cúng. Người Công giáo và Chính thống giáo sử dụng rượu vang đỏ trong tiệc Thánh Thể.

Dù quan niệm và quy định khác nhau, tác hại sức khỏe của rượu không thay đổi. Các nghiên cứu mới đây loại bỏ quan niệm uống điều độ có thể tốt cho sức khỏe, chỉ ra rằng mọi lượng rượu – dù ít hay thường xuyên – đều làm tăng nguy cơ ung thư, bệnh tim mạch và các vấn đề thần kinh.

Giảm thiểu những rủi ro này được xem là việc làm thiết thực, đặc biệt khi nhìn vào thành công trong việc giảm hút thuốc tại Hà Lan, từ 25% dân số trưởng thành năm 2014 xuống còn 17% vào 2025, tiết kiệm khoảng 650 triệu euro hàng năm cho y tế và nghiên cứu.

Trong bối cảnh dân số già đi và hệ thống y tế quá tải, phòng bệnh trở nên thiết yếu hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, việc giảm uống rượu còn gắn với nhiều vấn đề phức tạp khác, nhất là khi tình trạng các bệnh nghiêm trọng như ung thư, tiểu đường và trầm cảm đang tăng ở nhiều nơi, đặc biệt ở giới trẻ.

Những nguyên nhân được đưa ra gồm stress kéo dài, ô nhiễm hóa chất, chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến và lối sống ít vận động. Stress mãn tính do bất an trong công việc và mạng xã hội khiến hệ miễn dịch suy giảm. Mặc dù rượu không giúp giải quyết stress ngoài việc làm dịu tạm thời cảm giác khó chịu, uống vừa phải có thể gắn liền với các tương tác xã hội tích cực.

Rượu là một chất làm tăng sự gắn kết xã hội phổ biến và từng không bị kỳ thị nhiều. Nó giúp làm quen, kết bạn, điều ngày càng khó khăn trong nền xã hội cá nhân hóa và số hóa ngày nay.

Nhiều nghiên cứu liên kết sự giảm tiêu thụ rượu với tình trạng cô đơn gia tăng, đặc biệt là ở thế hệ Gen Z. Nếu xu hướng từ bỏ rượu tiếp tục, các chính phủ cần thúc đẩy những hình thức tương tác xã hội lành mạnh khác để giảm thiểu tác động tiêu cực của stress đến sức khỏe cộng đồng.

Tuy không xem nhẹ tác hại của rượu với các căn bệnh như ung thư, tác giả cũng chia sẻ câu chuyện cá nhân về người bạn thân được chẩn đoán ung thư ruột giai đoạn di căn ngay gần sinh nhật 28 tuổi, và những nỗi lo sợ kéo dài về bệnh tật mãn tính đã ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý của mình.

Việc quan tâm quá mức đến sức khỏe theo kiểu tăng cường kiểm tra y tế, theo các chế độ ăn kiêng không khoa học hay các trào lưu tự tối ưu cơ thể, đôi khi lại tạo áp lực tâm lý và ảnh hưởng xấu đến tinh thần.

Tác giả khẳng định việc ăn uống lành mạnh, tập thể dục, kiểm tra sức khỏe định kỳ là cần thiết, nhưng nên được thực hiện vì mục tiêu tận hưởng cuộc sống, chứ không chỉ là để tránh né bệnh tật không thể đoán trước.

Cuối cùng, uống một ly rượu trong những dịp đặc biệt với bạn bè và gia đình không phải là điều đáng lo ngại quá mức, giúp cuộc sống thêm niềm vui và sự kết nối.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.