Trung Quốc phát triển mạng lưới điện toán không gian Xingshu với 1.000 vệ tinh AI

Trung Quốc mới đây đã giới thiệu dự án mạng lưới điện toán không gian tiên tiến mang tên Xingshu (tạm dịch là “Star Hub”), được thiết kế nhằm xử lý dữ liệu vệ tinh ngay trên quỹ đạo trước khi gửi kết quả về Trái Đất. Theo giáo sư Chi Nan của Đại học Fudan, dự án này sẽ bao gồm khoảng 1.000 vệ tinh khi hoàn thiện.

Dự án đang được hợp tác phát triển giữa Đại học Fudan và công ty Shanghai Xingshu Tiansuan Space Technology, hướng tới cung cấp dịch vụ điện toán theo yêu cầu và thời gian thực tại quỹ đạo. Công nghệ này cho phép các chính phủ, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp thuộc nhiều ngành như năng lượng, vận tải biển và tài chính thuê năng lực xử lý dữ liệu theo giờ.

Xingshu dự kiến kết hợp dữ liệu quan sát từ vệ tinh với trí tuệ nhân tạo để tăng cường khả năng dự báo thời tiết, cảnh báo thiên tai, giám sát cảng biển và tàu thuyền, kiểm tra lưới điện cũng như cung cấp dịch vụ cảm biến từ xa cho các đơn vị cứu hộ, cơ quan khí tượng và quản lý tài nguyên thiên nhiên. Đây là bước tiến quan trọng trong lĩnh vực xử lý dữ liệu không gian, giúp rút ngắn thời gian phản hồi và tăng hiệu suất truyền tải dữ liệu về mặt đất.

Dự án Xingshu là bước phát triển tiếp nối sau các sáng kiến điện toán không gian khác của Trung Quốc như chòm vệ tinh Tiansuan gồm 300 vệ tinh do Đại học Bưu chính Viễn thông Bắc Kinh dẫn đầu, và chòm vệ tinh Three-Body Computing Constellation của phòng thí nghiệm Zhejiang với mục tiêu 1.000 vệ tinh. Tính đến nay, Tiansuan đã phóng thành công tám vệ tinh, trong khi Three-Body đã triển khai 12 vệ tinh đầu tiên vào năm ngoái.

Theo giáo sư Chi Nan, kiến trúc cơ bản của Xingshu bao gồm một vệ tinh điện toán trung tâm được gọi là “não không gian” phối hợp với các vệ tinh giám sát khí tượng và quan sát Trái Đất. Các vệ tinh liên kết với nhau bằng công nghệ truyền thông laser, thu thập dữ liệu, chạy các mô hình AI và hoàn tất phân tích ngay trên quỹ đạo trước khi gửi kết quả về mặt đất.

Kế hoạch triển khai được chia thành ba giai đoạn, bắt đầu với giai đoạn thử nghiệm kỹ thuật gồm hai vệ tinh điện toán và 12 vệ tinh cảm biến hỗ trợ AI. Tiếp đó, mạng lưới sẽ mở rộng lên 50 vệ tinh điện toán và 100 vệ tinh cảm biến AI, trước khi đạt mục tiêu cuối cùng gồm 1.000 vệ tinh.

Đối lập với cách tiếp cận của Trung Quốc, công ty SpaceX của tỉ phú Elon Musk đã đề xuất xây dựng một mạng lưới lên đến một triệu vệ tinh như các trung tâm dữ liệu AI trên quỹ đạo, lợi dụng nguồn năng lượng mặt trời dồi dào và hạn chế sử dụng nước làm mát như trên Trái Đất. Tuy nhiên, các chuyên gia Trung Quốc cho rằng điện năng không phải là hạn chế lớn đối với các trung tâm dữ liệu AI trong nước.

Thay vào đó, họ cho rằng việc tập trung xử lý dữ liệu thu thập được từ vệ tinh ngay trên quỹ đạo, chỉ gửi về Trái Đất những thông tin hữu ích là cách làm hiệu quả hơn. Chiến lược này cũng được áp dụng trong các mạng lưới như Xingshu, Tiansuan và Three-Body. Ngoài ra, nhiều nhà nghiên cứu phương Tây cũng bày tỏ nghi ngờ về kế hoạch của SpaceX do chi phí và độ phức tạp kỹ thuật trong việc cung cấp và làm mát các máy tính quy mô lớn trên không gian, cùng với những tác động môi trường của việc sản xuất, phóng và gỡ bỏ hàng loạt vệ tinh này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.