Cắt giảm viện trợ Mỹ đẩy nhân viên hỗ trợ HIV tại Nepal vào nghề mại dâm để sống sót

Rubi Lama, một người chuyển giới, từng dành chín năm đồng hành với các cộng đồng dễ bị tổn thương ở Nepal, đặc biệt là cộng đồng LGBTQ+ và mại dâm, thực hiện công tác tuyên truyền phòng chống HIV. Tuy nhiên, khi Mỹ cắt giảm nguồn viện trợ nước ngoài vào năm 2025, cô cùng hàng trăm nghìn nhân viên cứu trợ trên toàn thế giới bị mất việc. Tại Nepal, nơi công việc hợp pháp cho người chuyển giới gần như không có, Lama cùng khoảng 100 đồng nghiệp lâm vào cảnh thất nghiệp, buộc họ phải bước vào nghề mại dâm để duy trì cuộc sống.

Họ từng là những người hỗ trợ tích cực trong công tác xét nghiệm, tư vấn và phòng ngừa HIV, cùng với việc phân phối thuốc PrEP và vật tư như bao cao su và gel bôi trơn. Các dịch vụ do tổ chức Friends Hetauda cung cấp đã bị đình chỉ hoàn toàn từ tháng 1/2025 sau quyết định của Tổng thống Donald Trump đóng băng ngân sách cho USAID, cơ quan đứng đầu viện trợ nhân đạo của Mỹ. Hàng trăm nhân viên, phần lớn là thành viên cộng đồng LGBTQ+, mất việc và không còn đường lui.

Việc cắt giảm tài trợ không chỉ khiến nhân viên cứu trợ mất việc mà còn làm gián đoạn nguồn cung cấp thuốc phòng ngừa HIV và các dịch vụ y tế khác, dẫn đến nguy cơ bùng phát các ca nhiễm mới trong cộng đồng mại dâm và người chuyển giới. Bộ Y tế Nepal và các nhà chuyên môn cảnh báo virus HIV có thể lan rộng không chỉ trong nước bởi sự di chuyển và giao thương xuyên biên giới, đặc biệt với Ấn Độ.

Khoảng 1.200 khách hàng từng được cung cấp dịch vụ PrEP đồng thời mất quyền tiếp cận các biện pháp bảo vệ. Nhiều người phải quan hệ không được bảo vệ do giá bao cao su và gel bôi trơn tăng cao hoặc thiếu tiếp cận. Tình trạng kỳ thị và phân biệt khiến cộng đồng người chuyển giới e ngại đến bệnh viện để điều trị hoặc nhận thuốc, khiến nguy cơ lây nhiễm HIV ngày càng tăng.

Nhiều người chuyển giới từng làm công tác cứu trợ tại Nepal không thể tìm được việc làm khác do định kiến xã hội. Một số nhận các công việc tạm thời nhưng chịu áp lực và quấy rối tình dục, thậm chí bị ép buộc phải quan hệ tình dục để duy trì công việc. Các vụ bạo lực, kể cả cưỡng bức tập thể, là điều phổ biến trong cộng đồng những người chuyển hướng nghề nghiệp do mất việc này.

Aashika Tamang, nhân viên từng có 16 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực phòng chống HIV, cho biết cô thường xuyên bị hành hung và hiện sống chung với các đối tượng nghiện ngập trong nghề mại dâm. Điều đáng kinh ngạc là nhiều người trong số này từng là đối tượng được cô hỗ trợ khi còn làm nhân viên cứu trợ.

Rubi Lama xuất thân từ một gia đình truyền thống nghèo khó, trưởng thành và đối mặt nhiều dị nghị khi dám sống thật với giới tính của mình. Năm 2016, cô được nhận vào một tổ chức phi chính phủ nhằm hỗ trợ cộng đồng dễ bị tổn thương và đã từng bước xây dựng thành công sự nghiệp qua các vị trí khác nhau. Khi tổ chức mất nguồn tài trợ, cô mất việc và dần rơi vào cảnh không có tiền thuê nhà, không đủ ăn và không có thuốc men cần thiết.

Sau nhiều lần bị từ chối công việc khác và bị quấy rối tình dục khi tìm kiếm việc làm, Lama không còn lựa chọn nào khác ngoài trở lại khu vực dịch vụ tình dục mà cô đã từng tiếp cận để cứu trợ, bắt đầu đi bán dâm vào ban đêm. Mỗi khách hàng giúp cô kiếm được một khoản tiền nhỏ nhưng lại phải đối mặt với nguy cơ bị bạo lực và lây nhiễm HIV cao.

Đêm tối bên lề quốc lộ nhộn nhịp ở Nepal là nơi Lama và nhiều đồng nghiệp cũ đang vật lộn giành giật sự sống. Họ từng là những người mang lại hi vọng và hỗ trợ cộng đồng, nhưng nay phải đối mặt sự chối bỏ xã hội và những nguy hiểm khi họ bước vào cuộc sống mà họ từng cố gắng giúp đỡ.

Hiện tại, các tổ chức y tế cảnh báo rằng quyết định của Mỹ không chỉ ảnh hưởng đến Nepal mà còn có thể tạo ra nguy cơ lây nhiễm HIV lan rộng trên toàn cầu, do sự di chuyển của người dân qua các quốc gia láng giềng.

Được biết, chính phủ Mỹ khẳng định đã điều chỉnh lại chương trình viện trợ nhằm nâng cao hiệu quả và tài trợ nhiều hơn cho các chương trình y tế và nhân đạo trên thế giới, đồng thời kêu gọi các quốc gia khác chung tay chia sẻ trách nhiệm.

Với tình hình hiện nay, sự sống của hàng ngàn người phụ thuộc vào việc các nước cùng hợp tác và duy trì các dịch vụ hỗ trợ đặc biệt cho các cộng đồng dễ bị tổn thương như người chuyển giới và lao động mại dâm.

Giữa bóng tối của những con đường Nepal một lần nữa vang lên tiếng chân của Rubi Lama và đồng nghiệp, những người từng đi cứu người giờ phải tự đi tìm cứu mình.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.