Nghiên cứu ADN từ mộ cổ Baltic hé lộ lịch sử dịch bệnh châu Âu thời tiền sử

Một nghiên cứu hợp tác quốc tế vừa công bố đã phân tích ADN lấy từ 32 bộ hài cốt cổ đại tại đảo Gotland, Thụy Điển, để tìm kiếm bằng chứng về bệnh dịch hạch (Yersinia pestis) xuất hiện ở khu vực vùng Baltic từ thời kỳ đồ đá mới (neolithic), cách xa về thời gian so với những đại dịch trung cổ mà sử sách ghi nhận.

Nhóm nghiên cứu tập trung vào những cá thể thuộc hai nền văn hóa chính: những người canh tác và chăn nuôi thuộc văn hóa chiếc cốc chuông (bell beaker), cũng như những thợ săn và ngư dân của văn hóa đồ gốm rỗ (pit pottery). Ngoài ra, họ còn phân tích mẫu ADN từ một người đàn ông sống vào cuối thời kỳ đồ đá mới, khoảng 2030-1890 năm trước Công nguyên, lần đầu tiên xác định được sự hiện diện rõ ràng của vi khuẩn gây dịch hạch tại đảo này.

Đáng chú ý, các nhà khoa học cũng phát hiện một trường hợp nghi nhiễm tiềm năng khác từ hài cốt nằm tại lăng mộ megalithic Ansarve, có niên đại 3490-3110 năm trước Công nguyên. Mặc dù khó xác nhận chắc chắn sự hiện diện của mầm bệnh trong mẫu vật này, kết quả cho thấy nhiều chủng khác nhau của vi khuẩn dịch hạch đã từng lưu hành trên đảo Gotland trong suốt thời kỳ đồ đá mới.

Nghiên cứu cũng chỉ ra những đặc điểm di truyền thú vị khác. Một cá thể thuộc văn hóa chiếc cốc chuông mang các đoạn homozigot dài trong bộ gen, điều này cho thấy một mức độ hôn nhân cận huyết giữa cha mẹ anh ta. Đồng thời, cá thể nam giới từ cuối thời kỳ đồ đá mới mang trong mình một thành phần tổ tiên "bước đồng cỏ" liên quan tới văn hóa khảo cổ Yamnaya nổi tiếng ở Đông Âu.

Đảo Gotland được con người định cư từ thời trung kỳ đồ đá giữa (mesolithic), cách đây gần 9.000 năm. Trong thời kỳ đồ đá mới, cư dân nơi đây bao gồm cả những nhóm thợ săn hái lượm và cộng đồng nông dân trồng trọt. Đến thời kỳ Viking, Gotland trở thành một trung tâm thương mại trọng yếu của khu vực Baltic, với nhiều kho báu tiền xu được phát hiện làm bằng chứng.

Thành phố Visby, trung tâm của Gotland trong thời Trung cổ, đóng vai trò quan trọng trong thương mại vùng Baltic. Tuy nhiên, sau trận chiến Visby năm 1361, khi quân đội Đan Mạch do vua Valdemar IV Atterdag dẫn đầu đánh bại lực lượng dân quân Gotland, đảo mất đi quyền tự trị. Qua những biến động chuyển giao quyền lực, Gotland cuối cùng thuộc về Thụy Điển từ năm 1645. Ngày nay, đảo có dân số khoảng 61.500 người, với khoảng 23.600 cư dân sống ở thành phố Visby.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.