Phân tích DNA về cá voi lưng gù ở Ostseewal gây tranh cãi tại Đức

Tại một cuộc họp báo diễn ra ở Hamburg, bác sĩ thú y Kirsten Tönnies, người tham gia sáng kiến vận chuyển cá voi lưng gù từ biển Baltic (Ostsee), cho biết hai mẫu mô được gửi đến một phòng thí nghiệm tại Trung Quốc đã cho kết quả DNA lệch pha đáng kể. Bà nhấn mạnh sự khác biệt này lớn đến mức một trong hai mẫu không thể thuộc cùng loài cá voi. Tuy nhiên, bà Tönnies không tiết lộ tên phòng thí nghiệm liên quan. Điều này đã dẫn đến những ý kiến trái chiều từ các thành viên khác của sáng kiến, họ nghi ngờ cá voi chết trôi dạt vào đảo Anholt có thể không phải là con cá voi mang tên Timmy.

Bác sĩ thú y Anne Herrschaft, cũng thuộc nhóm sáng kiến, lên tiếng phủ nhận nghi ngờ trên. Bà khẳng định không có gì nghi ngờ rằng con cá voi được phát hiện chết gần đảo Anholt thuộc Đan Mạch chính là Timmy, con cá voi từng được tranh thủ chăm sóc và theo dõi sau khi được di chuyển từ đảo Poel hướng về biển Bắc. Bà Herrschaft cho biết trong suốt hai tuần rưỡi, bà đã quan sát cá voi này hàng ngày, nhận thấy những đặc điểm giống hệt con cá voi tại Anholt. Bà còn chứng kiến cảnh các thợ lặn gỡ thiết bị định vị (tracker) được gắn trên vây lưng của cá voi tại Anholt.

Phân tích dữ liệu từ thiết bị định vị do sáng kiến gắn đặt cho thấy con cá voi đã bơi trở lại biển Baltic sau khi được thả. Tuy nhiên, tín hiệu mất đi gần đảo Anholt, dấu hiệu cho thấy cá voi đã chết đắm xuống đáy biển (tracker chỉ gửi tín hiệu khi ở mặt nước).

Bác sĩ Tönnies giải thích nguyên nhân có thể do một trong hai mẫu được bảo quản trong dung dịch formalin, một dung dịch chứa formaldehyde có khả năng phá hủy DNA ở nhiệt độ phòng theo các nghiên cứu đăng tải trên tạp chí chuyên ngành. Khi DNA bị tổn thương, việc so sánh gen có thể cho kết quả sai lệch nghiêm trọng. Khả năng phá hủy tăng theo thời gian bảo quản trong formalin.

Hơn nữa, các mẫu được lưu giữ nhưng chỉ được làm lạnh muộn, trong khi việc bảo quản mẫu mô để xét nghiệm ADN cần phải được làm lạnh, đông lạnh hoặc bảo quản tốt càng nhanh càng tốt để tránh sự phân hủy DNA do nhiệt độ cao, độ ẩm hoặc nhiễm bẩn.

Timmy được phát hiện lần đầu tại cảng Wismar vào ngày 3 tháng 3. Đến 23 tháng 3, cá voi được phát hiện tại bãi cát gần Timmendorfer Strand, rồi sau đó bơi đi và lại mắc cạn nhiều lần. Từ ngày 31 tháng 3, cá voi yếu ớt này nằm gần đảo Poel. Đến cuối tháng 4, sáng kiến cứu hộ bắt đầu hành trình vận chuyển con cá voi về phía biển Bắc.

Vào ngày 2 tháng 5, khoảng 70 cây số từ Skagen, cá voi được thả ra tại vùng biển Skagerrak. Gần hai tuần sau, ngày 14 tháng 5, thi thể con cá voi cái được phát hiện trôi dạt gần đảo Anholt, nơi nó đã chịu chết.

Trước khi cuộc họp báo diễn ra, các nhà tài trợ của sáng kiến gồm Karin Walter-Mommert và Walter Gunz đã từ chối tham gia hoặc ủng hộ các phát biểu. Chỉ riêng bác sĩ Tönnies tham dự họp báo mà không có thành viên nào khác từ nhóm sáng kiến, từ phòng thí nghiệm xét nghiệm hay các chuyên gia từ Viện Hải dương học hay Sở Tài nguyên Môi trường Mecklenburg-Vorpommern. Theo bà Tönnies, bà cũng đã không giữ liên lạc với bác sĩ Herrschaft.

Sự việc phản ánh những thách thức trong quá trình xác thực và cứu hộ động vật hoang dã lớn, khi các bên có những nhận thức khác nhau về dữ liệu khoa học và các bằng chứng khách quan liên quan đến một trường hợp cụ thể.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.