Những điểm chính
- Bà Liisa-Ly Pakosta là Bộ trưởng số hóa và tư pháp Estonia, với vai trò hướng tới phát triển chính phủ điện tử và bảo vệ quyền riêng tư.
- Estonia hoàn toàn loại bỏ mẫu đơn giấy trong thủ tục hành chính công, hỗ trợ người dân qua các thư viện công cộng.
- Chương trình giáo dục Estonia áp dụng trí tuệ nhân tạo cho học sinh lớp 10 và 11, chuẩn bị mở rộng trên các lớp khác.
- Estonia dự kiến cấm một số ứng dụng AI trong chính phủ để bảo đảm tính minh bạch và an ninh công nghệ.
- Bà Pakosta xem Đức là đối tác quan trọng để phát triển giải pháp AI riêng cho châu Âu và ca ngợi mức độ đào tạo của Đức.
Estonia và hình ảnh quốc gia số hóa tiên phong
Estonia đang được biết đến rộng rãi trên thế giới với hình ảnh một quốc gia đi đầu trong xây dựng chính phủ điện tử toàn diện. Hệ thống quản lý công từ giấy tờ đến dịch vụ đều được số hóa, tạo nên một môi trường phát triển các công ty công nghệ khởi nghiệp năng động như Bolt, đối thủ cạnh tranh Uber. Bộ trưởng Số hóa Estonia, bà Liisa-Ly Pakosta, chính là người đại diện cho hình ảnh đất nước này trên trường quốc tế, thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển kỹ thuật số và đổi mới công nghệ.
Khác với hình mẫu lãnh đạo công nghệ thường thấy, bà Pakosta, 56 tuổi, không phải người đam mê thiết bị số và công nghệ hiện đại. Thay vào đó, bà có sở thích đọc sách giấy vì tin rằng đó là cách bảo vệ tốt nhất quyền riêng tư cá nhân, tránh bị giám sát qua các thiết bị kỹ thuật số.
Bảo vệ quyền riêng tư và chống lại xu hướng giám sát số hóa
Bà Pakosta không chỉ phụ trách lĩnh vực số hóa mà còn đảm nhận cả ngành tư pháp tại Estonia. Đây là cơ sở cho quan điểm mạnh mẽ của bà trong việc ngăn chặn sự phát triển của một xã hội giám sát toàn diện, mà bà cảnh báo có thể xảy ra qua việc ứng dụng công nghệ như camera giám sát, trí tuệ nhân tạo (AI) và các kho dữ liệu lớn. Bà cho rằng công nghệ không nên được sử dụng để kiểm soát con người tuyệt đối, mà thay vào đó, chính người dân phải là người kiểm soát chính quyền.
Đây là lý do Estonia có hệ thống ghi nhận mọi truy cập dữ liệu cá nhân của cơ quan nhà nước, đảm bảo minh bạch. Ngay cả cơ quan điều tra hình sự cũng không được phép truy cập dữ liệu mà không để người liên quan biết, trừ khi vụ việc chưa được kết thúc.
Ứng dụng công nghệ trong giáo dục và dịch vụ công
Bà Pakosta nhấn mạnh Estonia không ngăn cản sự phát triển công nghệ mà ngược lại, mọi thủ tục hành chính đều được thực hiện trực tuyến. Đồng thời, chính phủ loại bỏ hoàn toàn các mẫu đơn giấy do ngân sách hạn chế và hỗ trợ người dân khó khăn tiếp cận dịch vụ số thông qua mạng lưới thư viện công cộng.
Đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục, Estonia đang tiên phong trong việc áp dụng AI khi tất cả học sinh lớp 10 và 11 được tiếp cận các chương trình học dựa trên trí tuệ nhân tạo. Kế hoạch mở rộng áp dụng này cho các cấp lớp khác sẽ bắt đầu từ mùa thu tới, góp phần nâng cao chất lượng học tập và phát triển kỹ năng số cho thế hệ trẻ.
Dù vậy, bà vẫn nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục toàn diện khi học sinh Estonia vẫn được dạy viết chữ tay và tham gia các hoạt động thủ công truyền thống như mộc, đan, âm nhạc và hội họa nhằm phát triển kỹ năng vận động và tư duy sáng tạo.
Định hướng phát triển AI và hợp tác quốc tế
Đăng ký bản tin QMVN
Nhận tin tổng hợp mỗi sáng - chỉ những bài đáng đọc, không spam.
Trong tương lai, Estonia dự kiến sẽ thông qua các quy định hạn chế việc sử dụng AI trong nhiều lĩnh vực của chính phủ nhằm tránh các rủi ro liên quan đến quyền riêng tư và an ninh mạng. Với hệ thống dữ liệu được chuẩn hóa, máy móc có khả năng xử lý dữ liệu hiệu quả nhưng nhà nước muốn tự phát triển nền tảng AI riêng biệt không dựa vào các sản phẩm nước ngoài để tránh backdoor và bảo vệ chủ quyền công nghệ.
Bà Pakosta cũng cho biết Đức là đối tác lý tưởng để phát triển giải pháp AI châu Âu độc lập. Bà bày tỏ hi vọng hai nước có thể phối hợp xây dựng các quy định minh bạch về AI để tạo tiền đề cho sự phát triển đổi mới trong lĩnh vực này, dù bà nhận định hiện tại Đức còn thiếu tự tin cho việc triển khai mạnh mẽ công nghệ số.
Trải nghiệm thực tế của bà với học sinh quốc tế tại Đức cho thấy nhiều người lo lắng về các thủ tục hành chính còn phụ thuộc vào giấy tờ truyền thống, ví dụ như việc nhập học vẫn phải điền tờ khai bằng giấy lần đầu tiên trong cuộc đời họ, điều làm họ khá căng thẳng và khó chịu.
Kết luận
Liisa-Ly Pakosta hiện là biểu tượng cho sự kết hợp giữa phát triển số hóa mạnh mẽ với sự tôn trọng sâu sắc quyền riêng tư, minh bạch và giá trị truyền thống trong xã hội Estonia. Cách tiếp cận của bà cho thấy rằng công nghệ không phải chỉ để giám sát và kiểm soát, mà còn là công cụ nâng cao quyền làm chủ của người dân, một bài học quý giá cho các quốc gia đang hướng tới xã hội số.
Câu hỏi thường gặp
Vai trò chính của Liisa-Ly Pakosta trong chính phủ Estonia là gì?
Bà Pakosta đảm nhiệm chức Bộ trưởng số hóa và tư pháp, thúc đẩy số hóa trong quản lý nhà nước và bảo vệ quyền riêng tư.
Estonia xử lý thủ tục hành chính như thế nào trong thời đại số hóa?
Mọi thủ tục hành chính đều được thực hiện dưới hình thức kỹ thuật số, không còn mẫu đơn giấy, người dân được hỗ trợ qua thư viện công cộng.
Estonia áp dụng AI vào giáo dục ra sao?
Tất cả học sinh lớp 10 và 11 hiện được tiếp cận chương trình học có sử dụng AI, và sẽ mở rộng sang các lớp khác từ mùa thu.
Tại sao Estonia dự kiến giới hạn việc sử dụng AI trong chính phủ?
Để bảo vệ quyền riêng tư, tránh sử dụng AI với nguy cơ có backdoor từ nguồn nước ngoài và đảm bảo tính minh bạch trong quản lý.
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.
