Venezuela dưới góc nhìn new order quốc tế và sự kiểm soát ngoại quốc

Sự kiện can thiệp quân sự vào ngày 3 tháng 1 tại Venezuela được xem là một bước ngoặt trong cấu trúc quan hệ quốc tế, khi quyền lực cưỡng chế của các cường quốc dần thay thế luật pháp như nguyên tắc chi phối. Tuyên bố từ Nền Tảng Công dân Bảo vệ Hiến pháp, gồm bảy nhân vật gồm Santiago Arconada, Antonia Muñoz, Edgardo Lander, Carlos Mendoza Potellá, Héctor Navarro, Mariano Crespo và Gustavo Márquez Marín, phản ánh thực trạng phức tạp mà người dân Venezuela đang phải đối mặt trong tình hình này.

Theo phân tích của nhóm, hiện tượng "thống trị khu vực làm mới" tập trung vào kiểm soát tuyệt đối các nguồn tài nguyên chiến lược mang tính then chốt như dầu khí và đất hiếm, nhằm loại bỏ sự tham gia của các cường quốc ngoài bán cầu. Venezuela được xem như một phòng thí nghiệm an ninh bán cầu, nơi các luồng năng lượng và các cơ sở hạ tầng quan trọng được Mỹ xem là thiết yếu cho an ninh quốc gia.

Nhóm nghiên cứu cho rằng can thiệp ngày 3/1 là một cuộc đảo chính và thay đổi chế độ, dẫn đến việc thành lập một thể chế protectorado thuộc địa hiện đại ở Venezuela. Sự tồn vong của nhà nước dân tộc Venezuela đang bị đe dọa nghiêm trọng, với những cuộc chiến thông tin nhằm khiến người dân chấp nhận sự kiểm soát bên ngoài như cứu cánh trong bối cảnh khủng hoảng đa chiều đang leo thang.

Việc chiếm đóng được triển khai cụ thể qua sự xuất hiện của hai nghìn lính thủy đánh bộ Mỹ sau trận động đất, kiểm soát sân bay Maiquetía và cảng La Guaira. Mục đích chính là nắm giữ các nguồn tài nguyên chiến lược như hidrocarbon và các khoáng sản đất hiếm, cũng như kiểm soát bộ máy nhà nước thông qua hệ thống bầu cử và tư pháp.

Việc thiết lập bảo trợ được thực hiện bằng cách bảo đảm các cuộc bầu cử được giám sát và định hướng rõ ràng theo lợi ích của Nhà Trắng, nhằm hợp pháp hóa các cơ chế thuộc địa mới và duy trì sự kiểm soát của Mỹ thông qua một nền dân chủ theo kiểu giám sát. Điều này đồng nghĩa với việc dần xóa bỏ mọi dấu vết về tự chủ quốc gia và quyền lực của nhân dân.

Sau cùng, Venezuela trở thành một "nhà nước được bảo hộ" với chính sách được điều hành theo chương trình của Nhà Trắng. Washington quyết định chiến lược và chính sách công trên mọi lĩnh vực, từ dầu khí, khai thác khoáng sản đến an ninh, thương mại ngoại thương, đầu tư nước ngoài, tài chính công, quản lý nợ công và cải tổ quyền lực công quyền.

Hiện trạng kiểm soát trực tiếp từ Washington xuất hiện rõ qua việc Bộ Tài chính Mỹ nhận thẳng nguồn thu từ xuất khẩu dầu của Venezuela, sau đó phân phối dần qua các ngân hàng tư nhân, cho phép Mỹ quyết định chi tiêu và đối tượng được phép sử dụng số tiền này. Sự chi phối này được minh chứng khi Marco Rubio ra lệnh và Delcy Rodríguez cùng chính phủ Venezuela tuân theo chỉ thị, ưu tiên các tập đoàn Mỹ và loại bỏ đối thủ cạnh tranh, đặc biệt là Trung Quốc.

Bản tuyên bố cuối cùng nhấn mạnh Venezuela đang trong quá trình tan rã, có thể xảy ra do xã hội đã suy kiệt bởi hoàn cảnh khó khăn và các khủng hoảng chồng chất làm suy giảm tinh thần tập thể, tạo điều kiện thuận lợi cho chế độ thuộc địa được thiết lập. Chỉ có một phản ứng quyết liệt từ phía nhân dân mới có thể giữ lại chủ quyền và bác bỏ chính sách thuộc địa mới bị áp đặt.

Tác giả cũng nêu cảnh báo từ kinh nghiệm Venezuela với các phong trào và xã hội trong khu vực, như Ecuador dưới chính quyền Noboa hay các nước Peru, El Salvador, Honduras, Guatemala và gần đây là Argentina, khi bị ảnh hưởng bởi các kế hoạch an ninh quốc gia áp dụng chính sách kiểm soát nghiêm ngặt với các phong trào đòi quyền tự chủ và phản đối.

Những phân tích trên cho thấy đây là một kế hoạch tổng thể nhằm kiểm soát và đánh bại sức sống của các cộng đồng không thuộc kiểm soát, với mục tiêu tiếp tục thống trị dài lâu. Tác giả lưu ý rằng đây là cuộc đấu tranh sống còn của các dân tộc, đòi hỏi sự kiên trì và nhận thức rằng thay đổi sẽ không xảy ra tức thì, mà là một giai đoạn lịch sử kéo dài.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.