Chuẩn bị World Cup 2030: Morocco đối mặt thách thức lớn về chi phí và di sản

Morocco đã kết thúc hành trình tại World Cup 2022 sau khi thua Pháp ở tứ kết, nhưng Liên đoàn bóng đá Maroc (FRMF) không có thời gian nghỉ ngơi. Ngay đầu tháng 7 năm nay, Giải Vô địch Bóng đá Nữ Châu Phi (Wafcon) mở rộng với 16 đội sẽ diễn ra tại Rabat, chỉ một tuần sau chung kết World Cup nữ tại New Jersey (Mỹ). Mùa thu năm nay, Morocco sẽ tiếp tục tổ chức Giải U17 Nữ Thế giới. Đây là những bước chuẩn bị quan trọng trong bối cảnh chỉ còn hơn 1.400 ngày nữa là tới giải chung kết World Cup kỷ niệm 100 năm diễn ra năm 2030 mà Morocco đồng tổ chức cùng Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha.

Morocco dự kiến dành khoảng 50-60 tỷ dirhams Maroc (tương đương 4-4,8 tỷ bảng Anh) cho các khoản đầu tư trực tiếp về bóng đá trong kế hoạch chuẩn bị World Cup 2030. Ngoài ra, các khoản chi cho nâng cấp cơ sở hạ tầng được ước tính lên tới khoảng 17 tỷ bảng Anh. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đánh giá giai đoạn 2024-2030, chi tiêu tăng tốc sẽ tương đương 11,9% GDP của Maroc năm 2024. Đây là quy mô đầu tư rất lớn, đòi hỏi khâu quản lý chuyên nghiệp để sự kiện được tổ chức thành công trên lục địa châu Phi lần thứ hai trong lịch sử World Cup.

Tổ chức Morocco 2030 Foundation, đơn vị phụ trách chuẩn bị cho giải đấu, đã thành lập từ năm 2024 và tích cực trao đổi kinh nghiệm tổ chức World Cup tại Mỹ. Các cuộc họp định kỳ hàng tháng với đại diện Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha diễn ra nhằm phối hợp chặt chẽ. Dự kiến cuối năm nay, FIFA sẽ xác định các thành phố đăng cai cụ thể và cân nhắc mô hình ban tổ chức địa phương (LOC), vốn bị loại bỏ ở kỳ World Cup 2022 và do FIFA giám sát trực tiếp từ văn phòng Miami.

Một quan chức cấp cao giấu tên cho biết, World Cup đối với Morocco không chỉ là bóng đá mà còn là cơ hội phát triển hạ tầng có ích cho đất nước lâu dài. Các sân vận động ở Rabat và Tangier đã hoàn toàn sẵn sàng cho giải đấu.

Lịch sử theo đuổi đăng cai World Cup của Morocco bắt đầu từ thời vua Hassan II với thất bại ở vòng tranh tài năm 1994, tiếp tục trải qua các lần thất bại ở các năm 2006, 2010 và 2026 trước khi thành công với lần đăng cai năm 2030 dưới thời vua Mohammed VI. Các thất bại trước đó được đánh giá là bài học quý giá để hoàn thiện hơn cho kỳ World Cup lần này.

Nhà báo Amine El Amri cho hay, Giải đấu là giấc mơ chung của người Maroc và đồng thời là dự án khiến xã hội trẻ phát triển hạ tầng mạnh mẽ dù phải chịu chi phí lớn. Chuyên gia xã hội học thể thao Abderrahim Bourkia cho rằng vẫn tồn tại nhiều ý kiến phản biện về việc dành ưu tiên đầu tư cho World Cup thay vì các lĩnh vực khác như giáo dục, y tế hay việc làm. Dù vậy, Morocco đang đồng thời phát triển cơ sở hạ tầng đa dạng như giao thông, sân bay, đường sắt, thể thao, đô thị và dịch vụ số hóa cùng với khả năng tổ chức sự kiện lớn được nâng cao.

Kinh nghiệm tổ chức World Cup 2010 tại Nam Phi được xem là bài học quan trọng. Dennis Mumble, cựu CEO Liên đoàn bóng đá Nam Phi và là thành viên ban tổ chức địa phương 2010, cảnh báo về việc lập kế hoạch cho di sản và công suất sử dụng lâu dài của các sân vận động, tránh biến thành gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Ông cho biết các sân vận động nên được thiết kế đa năng để phục vụ các sự kiện thể thao, văn hóa và chính trị quy mô lớn.

Morocco cũng được khuyến nghị cần ley vào bài học vượt chi phí xây dựng từng xảy ra ở Nam Phi và kiểm soát chặt chẽ việc mua sắm để tránh đội giá do hồ sơ duyệt vốn trễ, dẫn đến những khoản chi phí ngoài dự kiến và các vụ kiện hình sự đối với các nhà thầu vi phạm.

Morocco định hình World Cup 2030 là sự kiện có sắc màu châu Phi, tuy nhiên nhiều thành viên bóng đá khu vực hạ Sahara vẫn hoài nghi về lợi ích thực sự mà sự kiện đem lại cho lục địa này ngoài hiệu ứng truyền thông. FRMF đã ký nhiều thỏa thuận hợp tác song phương với các liên đoàn châu Phi trong thập niên qua nhằm cải thiện cơ sở sân bãi thi đấu quốc tế đang thiếu hụt nghiêm trọng, khiến nhiều nước phải thi đấu trên sân nước ngoài.

Một phần của kế hoạch di sản World Cup 2030 của Morocco là hợp tác với Liên đoàn Bóng đá Châu Phi (CAF) để hỗ trợ nâng cấp cơ sở vật chất bóng đá nhằm thúc đẩy phát triển thể thao lục địa dài hạn.

Theo kinh nghiệm từ Nam Phi, Dennis Mumble nhấn mạnh rằng bên cạnh công tác chuẩn bị kỹ thuật, Morocco cũng cần chú ý xây dựng hình ảnh quốc tế tích cực và kiểm soát dư luận để tránh rủi ro về chính trị, xã hội và kinh tế bị soi xét gay gắt như trường hợp Qatar 2022 từng gặp phải với các cáo buộc về nhân quyền.

Theo đánh giá chung, Morocco đang đứng trước thách thức to lớn về tài chính, quy mô phát triển và quản lý tổ chức nhằm đảm bảo tổ chức thành công World Cup 2030, sự kiện thể thao lớn nhất thế giới quy tụ các lực lượng quốc tế.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.