Ngành sữa Canada giữa tâm điểm căng thẳng thương mại với Mỹ dưới thời Trump

Canada từ lâu thiết lập hệ thống quản lý cung ứng sản phẩm sữa, trứng và gia cầm nhằm kiểm soát sản lượng, định giá và hạn ngạch nhập khẩu, bảo vệ người sản xuất nội địa khỏi áp lực cạnh tranh quốc tế. Đây cũng là chính sách chính trị quan trọng, được bảo vệ nghiêm ngặt trong nước và gây không ít bất đồng với phía Mỹ.

Tổng thống Donald Trump đã chỉ đích danh hệ thống này là một trong ba nguyên do chính khiến Mỹ áp mức thuế nhập khẩu 50% trên hàng hóa Canada trị giá 20 tỷ USD, dự kiến có hiệu lực từ tháng 8. Ông cho rằng chính sách quản lý cung ứng của Canada là "không hợp lý" đối với nông dân Mỹ muốn mở rộng thị trường xuất khẩu lên phía bắc biên giới.

Trước sức ép từ Mỹ, chính quyền Canada và các lãnh đạo địa phương tuyên bố kiên quyết bảo vệ hệ thống đang là nền tảng kinh tế quan trọng đối với cộng đồng nông thôn và nông nghiệp trong nước. Thủ hiến Quebec Christine Fréchette, vùng lãnh thổ có ngành sữa lớn nhất Canada, khẳng định quản lý cung ứng là vấn đề không thể thương lượng.

Bộ trưởng Thương mại Canada Dominic LeBlanc nhấn mạnh hệ thống này đảm bảo người dân Canada có thể tiếp cận sản phẩm sữa chất lượng cao do chính các nông dân trong nước sản xuất, đồng thời bảo vệ sự ổn định về giá cả và nguồn cung các mặt hàng thiết yếu.

Mỹ đã lâu đề nghị Canada mở rộng hạn ngạch thị trường cho nông sản Mỹ, nhất là khi sản lượng sữa trong nước tăng kỷ lục, vượt quá nhu cầu tiêu thụ nội địa. Mỹ hiện chỉ có thể tiếp cận thị trường sữa Canada miễn thuế ở mức 3,5%, mặc dù Canada là một trong những quốc gia nhập khẩu sữa Mỹ lớn nhất, mua 1,3 tỷ USD sản phẩm vào năm 2025, số liệu từ Bộ Nông nghiệp Mỹ cho biết.

Bên cạnh áp lực từ phía Trump, chính quyền trước của Tổng thống Biden cũng đã hai lần khiếu kiện các chính sách hạn ngạch của Canada theo Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). Ngoài ra, Canada cũng từng vấp phải rút lui của Anh trong đàm phán thương mại do tranh cãi về quyền tiếp cận thị trường tự do thuế quan đối với phô mai Anh, cùng với những chỉ trích từ OECD về biến dạng thị trường do hệ thống này gây ra.

Dù có nhiều ý kiến kêu gọi cải cách hoặc bãi bỏ quản lý cung ứng với lý do nó làm tăng giá lương thực và hạn chế lựa chọn người tiêu dùng, đại đa số người dân Canada vẫn ủng hộ giữ nguyên hệ thống, với tỉ lệ ủng hộ lên tới 77%. Ngành nông nghiệp và người dân đều nhấn mạnh việc bảo vệ các nông dân bản địa cùng chất lượng sản phẩm là ưu tiên.

David Wiens, chủ tịch Hiệp hội Nông dân Sữa Canada, khẳng định chính sách này giúp giữ ổn định giá cả hơn nhiều loại thực phẩm khác, đồng thời bảo vệ “chủ quyền lương thực”. Ông cũng cho rằng quản lý cung ứng giúp người Canada tránh khỏi biến động lớn về giá như từng xảy ra với Mỹ sau dịch cúm gia cầm.

Việc bãi bỏ hay sửa đổi hệ thống quản lý cung ứng sẽ phải đối mặt với nhiều trở ngại chính trị và tài chính nghiêm trọng. Giới nghiên cứu cho rằng chính phủ sẽ phải chi trả các gói hỗ trợ cho nông dân, có thể lên đến hàng tỷ đô la, đồng thời trong tình hình chính trị hiện tại, thay đổi có thể khiến đảng cầm quyền mất nhiều ghế tại quốc hội.

Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy thay đổi hệ thống quản lý cung ứng không phải điều dễ dàng: Australia từng áp thuế sữa tạm thời để hỗ trợ chuyển đổi, EU tăng hạn ngạch dần dần trước khi xóa bỏ chính sách này vào năm 2015. Tại Canada, nhiều chuyên gia nhận định hệ thống này sẽ còn duy trì lâu dài.

Đáng chú ý, mức giá trung bình sữa tươi 1 lít tại Canada vào tháng 5 là 3,19 đô la Canada (tương đương 2,26 USD), trong khi Mỹ là 1,95 đô la Canada, số liệu do Statistics Canada và USDA công bố cho thấy rõ sự chênh lệch chi phí tiêu dùng liên quan đến chính sách hiện tại.

Cuộc tranh luận xoay quanh chính sách quản lý cung ứng sữa được đánh giá là biểu tượng cho sự đấu tranh giữa bảo vệ ngành nông nghiệp truyền thống và thúc đẩy tự do thương mại trong bối cảnh căng thẳng thương mại Mỹ - Canada đang ngày càng gia tăng.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.