Phim khoa học viễn tưởng của Hirokazu Kore-eda khám phá AI với góc nhìn mới về nỗi đau mất người thân

Đạo diễn Hirokazu Kore-eda, nổi tiếng với phim Shoplifters đạt giải Palme d’Or năm 2018, vừa ra mắt tác phẩm khoa học viễn tưởng Sheep in the Box, xoay quanh câu chuyện về một người cha mất con trai bảy tuổi trong một tai nạn bất ngờ. Trong thế giới mà công nghệ AI phát triển vượt bậc, một công ty có thể tái tạo lại cậu bé dưới dạng một người máy trông chẳng khác gì con người thật, mở ra những góc nhìn mới về cách con người đối mặt với mất mát và nỗi đau.

Bộ phim đặt trong tương lai gần nhưng vẫn giữ trọng tâm vào sự gắn bó của gia đình và quá trình vượt qua tang thương, thể hiện bằng những biến đổi sâu sắc trong cảm xúc con người khi đối diện với công nghệ cao. Kore-eda cũng từng trò chuyện với một chuyên gia robot trong quá trình viết kịch bản để hiểu rõ giới hạn và khả năng của AI trong thực tế hiện nay.

Kore-eda chia sẻ, từ khi làm phim đầu tay Maborosi về chủ đề đau buồn, ông đã tìm hiểu các lý thuyết về quá trình xử lý nỗi đau mất mát. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng mỗi người đều trải nghiệm nỗi đau theo cách riêng, không theo một quy trình thẳng tắp. "Tôi nhận ra nỗi đau là đa dạng, không ai giống ai," ông nói.

Ý tưởng về việc những ký ức được số hóa, trở thành dữ liệu nhập vào người máy Kakeru khiến Kore-eda cảm thấy vừa lạ lẫm vừa có phần lạnh lùng. Ông giải thích rằng ký ức do cha mẹ chọn lọc và nạp vào robot không giống với trải nghiệm ký ức thực sự của con người, không kích thích cảm xúc như những hồi ức sống động, nên nó có bản chất khác biệt với ký ức thông thường.

Tại Nhật Bản, nhiều sáng kiến ứng dụng AI xuất hiện trong đời sống, từ quảng cáo thúc đẩy năng suất đến việc hỗ trợ các cá nhân vượt qua nỗi mất mát. Một ca điển hình là nghệ sĩ quá cố được tái tạo hát qua AI. Ở Hàn Quốc, cũng có trường hợp AI được dùng để tạo hình lại hình ảnh bé gái đã qua đời nhằm giúp cha mẹ họ đối diện với nỗi đau.

Những mô hình kinh doanh này bắt đầu xuất hiện nhiều tại Trung Quốc, khiến Kore-eda đặt câu hỏi về cách công nghệ ảnh hưởng tích cực và tiêu cực đến việc chấp nhận mất mát trong xã hội hiện đại, đặc biệt với một cặp vợ chồng trẻ tìm cách tái tạo cuộc sống mới thông qua AI.

Khi được hỏi về lý do các robot trong phim không cần sử dụng nước hay thức ăn, Kore-eda tiết lộ ông đã tìm hiểu với chuyên gia về công nghệ này. Theo họ, một khó khăn lớn để tạo ra robot giống người là vấn đề tỏa nhiệt quá mức khi robot di chuyển hoặc xử lý thông tin. Vì vậy, ông quyết định bỏ qua trở ngại này để phục vụ khai thác câu chuyện, tạo ra robot không tiêu thụ tài nguyên nhằm thể hiện sự độc lập của chúng.

Khi từng trao đổi về kịch bản với chuyên gia robot, họ nhận định rằng việc tạo ra robot giống hệt người thật về mặt vận động và xúc giác là điều không khả thi, và nếu bỏ qua đạo đức thì việc nhân bản người (cloning) còn dễ xảy ra hơn. Điều này khiến đạo diễn cảm thấy lo ngại hơn về tương lai công nghệ so với robot giả người.

Kore-eda nhấn mạnh rằng công nghệ nhân bản thú cưng đã tồn tại và nhiều quốc gia đang tranh luận về đạo đức của việc này, do đó việc sao chép sự sống đang ngày càng tiến xa và phức tạp. Đó là mối lo lớn hơn cả việc phát triển robot hình người.

Màu xanh được sử dụng nhiều trong trang phục và phong cách phim, một phần do nhà thiết kế Sachiko Ito lựa chọn dựa trên ý tưởng sử dụng tông màu đất cho nhân vật và dự báo khí hậu nóng hơn do biến đổi khí hậu sau 10 năm nữa, dẫn đến những thiết kế quần áo ít chi tiết như nút, dây kéo nhằm phù hợp với môi trường.

Mặc dù không tiếp cận AI một cách có chủ đích, Kore-eda cho biết ông thường dùng các công cụ AI dịch thuật trong giao tiếp tiếng nước ngoài. Khi thử nghiệm sử dụng ChatGPT để góp ý kịch bản, kết quả khá hài hước khi AI dự đoán phim sẽ chỉ được chọn trong mục Un Certain Regard của Liên hoan phim Cannes, nhưng sau khi nghe tên đạo diễn, AI đã nhận định phim sẽ tham gia tranh giải chính.

Tuy nhiên, Kore-eda cho rằng những phản hồi này không có tính “nhân văn” và sự tương tác chỉ mang tính hài hước hơn là hữu ích thật sự. Ông cũng bày tỏ quan ngại về việc con người ngày càng bị thúc đẩy theo tư duy năng suất, điều này ảnh hưởng đến cả công việc quay phim khi nhiều cảnh lái xe, pha nguy hiểm dần được thay thế bằng kỹ xảo.

Kore-eda cho rằng ông sẽ tránh viết các cảnh yêu cầu kỹ xảo phức tạp để tránh bị công nghệ kiểm soát sáng tạo, vì cảm thấy sản phẩm bị chi phối bởi mục tiêu năng suất thay vì sáng tạo thực sự.

Phim Sheep in the Box dự kiến ra mắt tại một số rạp ở Mỹ từ ngày 24/7, hứa hẹn mang đến một trải nghiệm mới lạ về mối quan hệ giữa công nghệ AI và tâm hồn con người trong bối cảnh tương lai gần.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.