Nhà tù New Bell ở Cameroon với hãng đĩa âm nhạc độc đáo và dự án nghệ thuật tái hòa nhập

New Bell, nhà tù khét tiếng tại thành phố Douala, Cameroon, hoạt động gần giống như một xã hội thu nhỏ với những đặc thù riêng biệt. Tại đây, tù nhân tự tổ chức các dịch vụ như "taxi" nội bộ với những người di chuyển nhanh chóng giúp truyền tin, hệ thống lực lượng an ninh riêng do tù nhân thân hình to khỏe phụ giúp canh gác và khu chợ nhỏ để mua bán các món ăn vặt như khoai mì chiên hay bánh beignet.

Cách sinh hoạt này cho thấy các phạm nhân đã tận dụng những lỏng lẻo trong quản lý nhà tù để tự thích nghi, biến môi trường tù đày thành một cộng đồng sinh hoạt có thứ tự riêng. Trong số đó, Jail Time Records là dự án âm nhạc đặc biệt, thúc đẩy sự sáng tạo và giúp tù nhân có tiếng nói riêng qua âm nhạc.

Jail Time Records được thành lập năm 2018 bởi hai người từng ở trong tù là Steve Happi và Dione Roach. Đây là một phòng thu âm và hãng thu âm nhỏ ngay trong nhà tù New Bell, tạo cơ hội cho những người bị giam giữ thể hiện tài năng âm nhạc. Nhờ dự án, nhiều tù nhân đã nổi tiếng trên mạng xã hội với lượng người xem lớn, trong đó nghệ sĩ Empereur có video ca nhạc "Sa Ngando" đạt hơn 24.000 lượt xem trên YouTube.

dự án còn tổ chức concert lớn trong sân tù, thu hút đông đảo người tham gia. Jail Time Records còn phát hành album Jail Time Vol 1 vào năm 2022, trong đó lợi nhuận được chia để các nghệ sĩ và tái đầu tư để phát triển hãng đĩa. Các bài hát của tù nhân còn được yêu thích tại nhiều nơi xa như Nam Phi, Mỹ và Argentina.

Steve Happi, người đồng sáng lập Jail Time Records, chia sẻ rằng âm nhạc là "công cụ phản kháng" giúp phạm nhân vượt qua rào cản bốn bức tường và tìm thấy sự tự do trong tâm hồn. Những bài hát như "Heart of Stone" của tù nhân Stone, một cựu lính gác tổng thống bị kết án 10 năm vì tội cướp và tàng trữ vũ khí trái phép, là tiếng lòng về cuộc sống trong tù và khát vọng được thấu hiểu.

Bộ phim tài liệu cùng tên Jail Time Records, quay trong 6 năm tại New Bell, đã được vinh danh tại Lễ hội Phim Tribeca năm 2023 với ba giải thưởng, bao gồm phim tài liệu xuất sắc nhất. Nhà làm phim New Zealand đoạt giải Oscar Taika Waititi cùng ca sĩ Rita Ora cũng tham gia sản xuất phim với vai trò cố vấn.

New Bell là nhà tù quá tải trầm trọng với 4.700 phạm nhân bên trong, gấp bốn lần công suất thiết kế, theo báo cáo của Human Rights Watch năm 2022. Điều kiện vệ sinh kém dẫn đến đợt dịch tả bùng phát vào năm 2019, khiến ít nhất 6 người tử vong. Nhà tù cũng nổi tiếng với bạo lực; năm 2008, lính canh bắn chết 16 phạm nhân trong một nỗ lực vượt ngục.

Hình ảnh trong phim tài liệu cũng phản ánh sự bạo lực giữa các tù nhân, như trường hợp nhân vật Empereur ép buộc một tù nhân trẻ nhượng lại dây chuyền và dép xỏ ngón. Nhà sản xuất Dione Roach nhìn nhận dự án âm nhạc là một quá trình tái hòa nhập, giúp tù nhân nhận thức về hành vi của chính mình mà không phán xét, dùng âm nhạc làm phương tiện để thay đổi và hướng tới tương lai tốt đẹp hơn.

Lãnh đạo nhà tù New Bell tỏ ra ủng hộ Jail Time Records, thậm chí tham dự buổi hòa nhạc và nhảy cùng các nghệ sĩ trong tù. Dự án cũng mở rộng ra khu vực nữ phạm nhân, với nghệ sĩ nữ đầu tiên Jeje ra mắt năm 2022 qua ca khúc Afrobeats "Show Me The Way" thể hiện khát vọng vượt qua khó khăn.

Năm 2023, hai người sáng lập đã khai trương một phòng thu mới ở nhà tù trung tâm tại Ouagadougou, Burkina Faso nhằm nhân rộng mô hình. Dự án được kỳ vọng phát huy sức mạnh của âm nhạc trong việc hỗ trợ phạm nhân tìm kiếm sự tự do tinh thần và phát triển kỹ năng, làm cầu nối cho tái hòa nhập cộng đồng.

Mặc dù New Bell vẫn là một nơi giam giữ đầy thử thách và nguy hiểm, Jail Time Records mang lại cho phạm nhân ánh sáng của hy vọng và giá trị tinh thần qua nghệ thuật. Đây là minh chứng cho vai trò to lớn của âm nhạc trong việc thay đổi cuộc sống, giúp họ nhận ra vị trí của mình trong xã hội.

Những câu chuyện như của Stone, Empereur hay Jeje được kể qua âm nhạc không chỉ là tiếng nói cá nhân mà còn là lời kêu gọi rộng rãi về sự thấu hiểu và cơ hội thứ hai dành cho người lầm lỗi.