Bối cảnh xung đột trong liên minh cầm quyền
Chính phủ liên hiệp của Malaysia, dù vẫn giữ được sự ổn định tại trung ương ở Putrajaya, nhưng mối liên kết giữa các thành viên đang có dấu hiệu rạn nứt rõ nét ở các bang. Gần đây, liên minh Pakatan Harapan (PH) dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Anwar Ibrahim đã bất ngờ trở thành phe đối lập tại bang Melaka, ngay sau khi phải hứng chịu thất bại nặng nề trước đối tác liên minh Barisan Nasional (BN) trong cuộc bầu cử bang Johor. Những diễn biến này cho thấy mối quan hệ trong liên minh đang bị thử thách nghiêm trọng.
Sửa đổi hiến pháp gây tranh cãi và sự rút lui của DAP
Sự chia rẽ tại Melaka xuất phát từ việc thông qua sửa đổi hiến pháp cho phép chính quyền bang bổ nhiệm tối đa bảy thành viên đại biểu không qua bầu cử có quyền bỏ phiếu trong nghị viện bang. Luật này được thông qua với tỷ lệ 23 phiếu thuận và 5 phiếu chống, trong đó tất cả năm đại biểu của PH đều phản đối. Hậu quả là bốn thành viên của Đảng Hành động Dân chủ (DAP), đảng có đa số thành viên thuộc sắc dân Trung Hoa trong PH, đã từ chức khỏi các vị trí trong chính quyền và cùng với Adly Zahari của đảng Amanah chuyển sang phe đối lập.
Mặc dù sự rút lui này không làm lung lay vị trí của Thủ hiến Ab Rauf Yusoh, bởi liên minh BN nắm giữ tới 21 trên tổng số 28 ghế trong quốc hội bang, nhưng sự kiện cho thấy sự phân rã nhanh chóng trong liên minh trước đây từng là kẻ thù, ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định chính trị tại các bang của Malaysia.
Phản ứng và quan điểm của các bên liên quan
Giáo sư Awang Azman Awang Pawi từ Đại học Malaya nhận định, mâu thuẫn không phải xuất phát từ một thỏa thuận chính thức, mà là sự đổ vỡ của tinh thần chia sẻ quyền lực được thắt chặt khi liên minh được thành lập tại Putrajaya. Ông nhấn mạnh, BN chưa bao giờ cần số phiếu của PH để điều hành Melaka, nhưng đã cử đại diện cho PH vào chính quyền bang như một cử chỉ hòa giải sau cuộc bầu cử không có kết quả rõ ràng năm 2022.
Đảng BN cho rằng việc bổ nhiệm các đại biểu không qua bầu cử sẽ góp phần đa dạng hóa đại diện cho các chuyên gia, phụ nữ, người trẻ và các nhóm thiểu số, song PH phản đối, cho rằng điều này vi phạm nguyên tắc dân chủ khi đại diện phải được bầu ra bởi người dân. Ông Khoo Poay Tiong, Chủ tịch DAP Melaka, chỉ rõ: "Việc bổ nhiệm các đại biểu này để họ có thể ngồi và bỏ phiếu tại nghị viện là trái với nguyên tắc bầu cử, nơi đại diện phải do người dân lựa chọn."
Chiến lược của Anwar Ibrahim và tình hình chính trị hiện tại
Thủ tướng Anwar Ibrahim đã kêu gọi DAP Melaka hoãn việc rút khỏi liên minh đến sau cuộc bầu cử bang, dự kiến diễn ra cuối năm nay, trong cuộc trao đổi với Tổng thư ký DAP Anthony Loke và Thủ hiến Ab Rauf. Ông nhấn mạnh cần duy trì sự hợp tác cho đến thời điểm đó.
Phía Thủ hiến Ab Rauf khẳng định PH chưa từng chính thức trở thành một phần của chính quyền bang mà chỉ tham gia với tư cách phản chiếu thỏa thuận liên minh tại trung ương. Ông bình luận bằng cách mượn thuật ngữ Hồi giáo để mô tả quan hệ này như một cuộc hôn nhân chưa được chứng nhận pháp lý và cũng chưa có tuyên bố ly hôn rõ ràng.
Theo kế hoạch, nhiệm kỳ chính quyền Melaka sẽ kết thúc vào tháng 12 năm nay, và cuộc bầu cử có thể diễn ra trước thời điểm đó. Ab Rauf cho biết sẽ cân nhắc kết quả cuộc bầu cử tại Johor và Negeri Sembilan để đưa ra quyết định thời điểm tổ chức bầu cử.
Ảnh hưởng của kết quả bầu cử Johor và động thái của các đảng
Liên minh BN đang trên đà thăng tiến sau khi giành chiến thắng áp đảo tại Johor với 48 trên tổng số 56 ghế, trong khi PH chỉ giữ lại 8 ghế và các khối khác bị loại hoàn toàn. Chủ tịch BN, ông Ahmad Zahid Hamidi, đồng thời là Phó Thủ tướng dưới quyền Anwar, coi đây là một "làn sóng xanh" có thể lan rộng đến các bang khác.
Chuyên gia Shazwan Mustafa Kamal thuộc công ty tư vấn Vriens & Partners nhận xét chiến thắng tại Johor đã tạo điều kiện cho Đảng Liên đoàn Quốc gia Malaysia (UMNO), đảng thống trị của BN và là đại diện cho chủ nghĩa dân tộc Malay, trở nên tự tin hơn. Ông cảnh báo điều này có thể tạo áp lực nhiều hơn lên Anwar, phản ánh qua các sự kiện tại Melaka.
Tác động đối với khả năng bầu cử sớm và quan điểm từ các chuyên gia
Việc căng thẳng trong liên minh gia tăng đã dấy lên nhiều câu hỏi về khả năng tiến hành bầu cử sớm toàn quốc. Thủ tướng Anwar từng cho biết sẽ cân nhắc tổ chức bầu cử nếu mâu thuẫn trong liên minh ngày càng nghiêm trọng, nhưng ông đã bác bỏ yêu cầu giải tán nghị viện vào ngày 1/8. Ông mong muốn được tiếp tục nỗ lực dưới quyền hạn hiện tại cho tới cuộc bầu cử tiếp theo, dự kiến không sớm hơn tháng 2 năm 2028.
Giáo sư Syaza Shukri từ Đại học Hồi giáo Quốc tế Malaysia nhận định việc DAP rút khỏi chính quyền Melaka là cơ hội để đảng này, đặc biệt là DAP, lấy lại niềm tin nơi người ủng hộ mà không làm tổn hại tới chính quyền tại bang. Bà cho rằng việc PH làm việc với BN đã khiến liên minh này bị xem như thoái thác khỏi các cam kết về cải cách, chống tham nhũng và hòa hợp cộng đồng.
Nhận định về sự tan rã của liên minh PH-BN, GS Awang Azman gọi đó là một kiểu "liên minh cạnh tranh liên bang", khi cả hai khối hợp tác ở cấp trung ương nhưng lại theo đuổi các mục tiêu riêng ở từng bang. Ông cảnh báo nguy cơ lớn không phải là sự sụp đổ ngay lập tức của chính phủ liên hiệp, mà là sự mất dần niềm tin qua thời gian, làm giảm sự ổn định chính trị tận cơ sở.
Đây là lời cảnh báo về tính bền vững của mô hình liên minh hiện tại khi các mâu thuẫn nội bộ ngày càng bộc lộ rõ, đặt dấu hỏi lớn về khả năng duy trì một chính phủ liên hiệp lâu dài tại Malaysia trong bối cảnh các cuộc bầu cử đang đến gần.
Những điều rút ra từ bài viết
- Sửa đổi hiến pháp tại Melaka tạo ra mâu thuẫn sâu sắc trong liên minh PH và BN.
- Phản ứng mạnh từ DAP thể hiện sự bất đồng quan điểm về nguyên tắc dân chủ và đại diện.
- Chiến thắng lớn của BN tại Johor giúp tăng thế áp lực lên liên minh của Anwar.
- Anwar kêu gọi giữ liên minh nhưng vẫn phải đối mặt với thách thức khi PH rút khỏi chính quyền Melaka.
- Liên minh PH-BN có dấu hiệu rạn nứt khi hợp tác ở trung ương nhưng chia rẽ ở địa phương.
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.
