Người mù mất hợp đồng lao động vi phạm quy định về lao động cho người khuyết tật ở Syria

Một nhân viên khiếm thị sau hơn 10 năm làm việc tại Sở Nông nghiệp tỉnh Tartous, Syria, đã bị mất việc đầu năm 2026 khi hợp đồng lao động chính phủ của anh hết hạn và không được gia hạn. Người này, hiện là trụ cột nuôi sống gia đình 5 người, coi việc không gia hạn hợp đồng không chỉ là thủ tục hành chính mà là mối đe dọa trực tiếp đến cuộc sống và thu nhập của gia đình mình.

Người lao động này cho biết anh được tuyển dụng thông qua quy trình cạnh tranh chính thức theo chỉ tiêu 4% dành cho người khuyết tật trong các cơ quan nhà nước, không thuộc các nhóm đặc biệt như "thương binh" hay "gia đình liệt sĩ". Tuy nhiên, hợp đồng của anh và nhiều người khiếm thị khác không được gia hạn dù luật lao động quy định rõ chỉ tiêu này vẫn có hiệu lực.

Mamdouh Ibrahim Dibo, thành viên Hiệp hội Al-Bara’a dành cho người mù, cho biết việc không gia hạn hợp đồng cho một số nhân viên khiếm thị khiến cộng đồng bất ngờ và lo ngại, đặc biệt với những người có thâm niên từ 12 đến 15 năm. Các trường hợp bị ảnh hưởng tập trung ở nhiều nơi như tỉnh Tartous, Damascus và Aleppo, tại các cơ quan công gồm Cảng vụ, nhà máy xi măng, Sở Đường sắt và Bộ Nông nghiệp.

Dibo đặt câu hỏi về cơ sở để sa thải những người được tuyển dụng theo quy định pháp luật dành cho người khuyết tật, đồng thời cho rằng hành xử này đi ngược lại mục đích của luật, tức tạo cơ hội việc làm cho người khuyết tật thay vì trở về điểm xuất phát. Ông cũng nhấn mạnh người khiếm thị gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tìm kiếm cơ hội lao động mới vì hạn chế về di chuyển và thuyết phục nhà tuyển dụng.

Phó Bộ trưởng Bộ Lao động và Các vấn đề Xã hội Bahjat al-Hajjar khẳng định chỉ tiêu dành 4% vị trí việc làm cho người khuyết tật tại các cơ quan công quyền vẫn còn hiệu lực theo Luật Lao Động số 50 năm 2004 và các sửa đổi liên quan. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận không có số liệu chính thức về số người khuyết tật đang làm việc, từ đó đặt dấu hỏi về thực hiện chỉ tiêu tại các đơn vị trong thực tế.

Ông Hajjar cho biết những người không được gia hạn hợp đồng là do được tuyển dụng không qua các kỳ thi cạnh tranh và không đáp ứng các tiêu chuẩn năng lực như tuyển dụng chính thức. Ngoài ra còn có chỉ thị từ Bộ Lao động cấm gia hạn hợp đồng cho một số nhóm đặc biệt như "thương binh" và "gia đình liệt sĩ" dưới thời chính quyền trước, tuy nhiên một số người khiếm thị bị ảnh hưởng không thuộc nhóm này.

Dibo cho biết việc nhầm lẫn giữa các nhóm đối tượng trong chỉ thị có thể đang khiến một số người khiếm thị bị thiệt thòi khi hợp đồng của họ bị không gia hạn. Ông kêu gọi cần phân biệt rõ ràng giữa các hợp đồng tuyển dụng đặc biệt và quyền lợi từ chỉ tiêu dành cho người khuyết tật theo luật định.

Vấn đề càng rõ ràng hơn qua trường hợp của nhân viên khiếm thị tại Sở Nông nghiệp Tartous. Bộ Nông nghiệp từng công bố đã hoàn tất thủ tục gia hạn hợp đồng cho hơn 6.300 nhân viên đến cuối năm 2026, nhưng người này được thông báo việc gia hạn chỉ áp dụng cho hợp đồng hết hạn từ tháng 3 năm 2026 trở đi trong khi hợp đồng của anh hết hạn trước đó.

Phó Bộ trưởng al-Hajjar khuyến nghị những người bị ảnh hưởng nên liên hệ với các phòng phát triển hành chính ở các bộ ngành để giải quyết nhưng đồng thời Bộ Phát triển Hành chính mới chịu trách nhiệm chính về vấn đề tuyển dụng. Theo ông Dibo, vấn đề thực tế nằm ở việc các chỉ thị được áp dụng không đồng nhất ở từng cơ quan, gây ra sự khác biệt lớn trong việc gia hạn hợp đồng giữa các nơi.

Điều này đặt ra câu hỏi quan trọng về nguyên nhân chủ yếu của vấn đề: liệu là do luật pháp chưa đủ rõ ràng hoặc do các thông tư, hay do cách hiểu và áp dụng của từng cơ quan nhà nước?

Quyết định số 35 năm 2022 của Văn phòng Thủ tướng điều chỉnh điều kiện tuyển dụng người khuyết tật vào các cơ quan công. Theo đó, người khuyết tật khi nộp đơn cần có giấy chứng nhận khuyết tật và bằng cấp phù hợp, trước khi được cơ quan công quyền và ủy ban phù hợp việc làm xét duyệt xem người đó có phù hợp với vị trí dự tuyển hay không.

Nếu cơ chế này được thực thi nghiêm túc, người khuyết tật sẽ được bảo vệ tốt hơn vì việc tuyển dụng không phải ngẫu nhiên mà dựa trên đánh giá cụ thể về năng lực và điều kiện làm việc.

Syria cũng có các quy định dành cho người khuyết tật như cấp thẻ người khuyết tật, chăm sóc y tế miễn phí tại các cơ sở công, dịch vụ giáo dục và phục hồi chức năng, hỗ trợ về phương tiện di chuyển và ưu tiên trong học tập, chỗ ở đại học. Tuy nhiên, những quyền lợi này khó có thể phát huy hiệu quả nếu việc thực thi không nhất quán, đặc biệt khi liên quan đến công việc và thu nhập.

Phó Bộ trưởng al-Hajjar nhấn mạnh Bộ Lao động nỗ lực đảm bảo đối xử công bằng, tạo điều kiện hòa nhập và việc làm cho người khuyết tật. Trong khi đó, ông Dibo cho rằng các vấn đề của người khuyết tật cần được bảo vệ toàn diện hơn trong nhiều lĩnh vực như đời sống hàng ngày, sự hòa nhập và tự lập.

Trước thực trạng người khiếm thị và người khuyết tật khác mất hợp đồng hoặc không được gia hạn dù có quy chế tuyển dụng rõ ràng, vấn đề nhân rộng gần như là cách thức thực hiện pháp luật để bảo đảm quyền lao động thật sự không bị bỏ ngỏ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.