David Hume và quan điểm mới về cảm xúc: Lý trí phải làm nô lệ cho đam mê

Trong suốt nhiều thế kỷ, quan điểm của Aristotle về việc lý trí là yếu tố quyết định hành động và phân biệt thiện ác đã chi phối triết học phương Tây. Tuy nhiên, vào thế kỷ 18, triết gia Scotland David Hume đã đưa ra một quan điểm khác biệt hấp dẫn với câu nói nổi tiếng: “Lý trí phải làm nô lệ cho đam mê”. Ông không kêu gọi hành động theo cảm tính hay bốc đồng, mà muốn làm rõ cách thức hoạt động của tâm trí con người trong thực tế.

Hume cho rằng lý trí đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích dữ kiện, so sánh lựa chọn và dự đoán hậu quả, nhưng bản thân nó không thể tạo ra mong muốn hành động. Nguồn thúc đẩy đến từ cảm xúc, từ những cảm giác bên trong con người. Do đó, cảm xúc mới là động lực thực sự thúc đẩy con người hành động trong cuộc sống.

Theo Hume, dù một cá nhân có hiểu lý trí rằng người khác đang gặp khó khăn, nhận thức đó chưa đủ để dẫn đến hành vi giúp đỡ. Chính lòng trắc ẩn, sự đồng cảm hay các cảm xúc khác mới tạo ra động lực để con người can thiệp và giúp đỡ người khác.