Tiểu thuyết 'Taiwan Travelogue' khơi gợi tranh luận về lịch sử, thuộc địa và bản sắc Đài Loan

Tiểu thuyết Taiwan Travelogue do tác giả Yáng Shuāng-zǐ người Đài Loan viết, mô tả hành trình trên đảo Đài Loan vào những năm 1930 khi nơi đây còn dưới sự đô hộ của Nhật Bản. Câu chuyện xoay quanh nhân vật chính, nhà văn trẻ người Nhật Aoyama Chizuko, cùng với người phiên dịch Đài Loan của cô, Ō Chizuru. Qua mối quan hệ chênh lệch quyền lực, tình cảm nảy sinh và các mối quan hệ với cư dân người Đài và Nhật, tác phẩm khám phá những góc khuất về di sản thuộc địa mà Đài Loan đang đối diện.

Tác phẩm đã nhận được sự công nhận quốc tế khi được trao giải International Booker Prize năm 2026 cho tiểu thuyết được dịch tốt nhất sang tiếng Anh, với bản dịch do Lin King, một dịch giả Đài Loan và Mỹ thực hiện, góp phần đưa tác phẩm đến với độc giả toàn cầu.

Trong cuộc phỏng vấn với NPR, Yáng Shuāng-zǐ giải thích rằng cái nhìn của Đài Loan về thời kỳ Nhật Bản đô hộ rất khác so với Hàn Quốc và Trung Quốc. Theo bà, trong khi Đài Loan chịu đựng nỗi đau và áp bức, giai đoạn này cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hiện đại hóa đảo quốc. Sau khi Nhật Bản rút đi, Chính phủ Trung Hoa Dân quốc tiến hành cai trị theo cách tương tự, thậm chí thay thế ngôn ngữ chính thức, làm nảy sinh sự ngắt quãng trong nhận thức lịch sử.

Bà nhấn mạnh rằng việc một số người ở Đài Loan nhìn nhận thời kỳ thuộc địa Nhật Bản là không quá tiêu cực là điều có thể hiểu được trong bối cảnh lịch sử đặc biệt này. Ngược lại, ở Hàn Quốc và Trung Quốc, họ không trải qua thời kỳ Trung Hoa Dân quốc cai trị sau đó nên cái nhìn về Nhật Bản khác biệt hơn nhiều.

Tuy nhiên, Yáng Shuāng-zǐ khẳng định bà phản đối mọi hình thức lãng mạn hóa chủ nghĩa thực dân. Tác phẩm của bà chỉ trích hệ thống thuộc địa bất công và sự thất bại của người thực dân trong việc đối xử bình đẳng với người bản địa, dù có xây dựng cơ sở hạ tầng hiện đại đi nữa.

Tác giả cũng chia sẻ nguồn gốc gia đình, cho biết tổ tiên của bà di cư từ Phúc Kiến sang Đài Loan vào thế kỷ 17-18. Bà quan niệm rằng sự gắn kết với Đài Loan nên dựa trên nhận diện với đất nước chứ không phải huyết thống, từ đó mở rộng khái niệm người Đài Loan cho mọi thành phần dân cư, không kể nguồn gốc.

Về tương lai, Yáng bày tỏ lo ngại lớn nhất là nguy cơ người Đài Loan từ bỏ lối sống hiện tại cũng như các giá trị dân chủ, tự do và bình đẳng đã được xây dựng hơn một thế kỷ. Bà nhấn mạnh quyền bỏ phiếu trực tiếp mới vừa được thiết lập vào năm 1996 và việc hòa nhập vào Trung Quốc sẽ đồng nghĩa với từ bỏ những toàn vẹn này.

Lin King, dịch giả tác phẩm, đánh giá vai trò của mình không chỉ là chuyển ngữ từng câu chữ mà là truyền tải tinh thần câu chuyện, đặc biệt với bối cảnh thời những năm 1930. Dịch giả cho biết quy trình dịch đòi hỏi sự thận trọng tỉ mỉ, kèm theo các chú thích để giải thích bối cảnh và thuật ngữ lịch sử.

Về góc nhìn địa chính trị, Lin chỉ ra rằng do mối đe dọa từ Trung Quốc, Đài Loan phải dựa vào các đồng minh, trong đó có cựu thực dân Nhật Bản. Điều này tạo nên một thực tế chính trị phức tạp nhưng cũng là lý do khiến mối quan hệ Nhật Bản-Đài Loan đặc biệt quan trọng.

Ngoài ra, Lin cũng bày tỏ quan điểm thế hệ trẻ Đài Loan chỉ biết đến đảo quốc này như một nền dân chủ sôi động và coi bản thân hoàn toàn là người Đài Loan. Ông cũng phản ánh sự không hiểu hoặc né tránh của một số đối tác quốc tế khi Đài Loan thể hiện chính kiến mạnh mẽ, khiến cho những phát ngôn của nước này bị xem là khiêu khích Trung Quốc.

Tiểu thuyết Taiwan Travelogue không chỉ là câu chuyện về quá khứ mà còn là một lời mời gọi suy nghĩ lại về danh tính, quyền tự chủ và các mối quan hệ phức tạp của Đài Loan với thế giới bên ngoài. Tác phẩm đặt ra câu hỏi về cách mà các thế hệ hiện nay nhìn nhận lại lịch sử, di sản thuộc địa và vị thế của Đài Loan trong bối cảnh chính trị quốc tế đang biến động.

Dù gặp phải những chỉ trích từ phía Trung Quốc, tác phẩm vẫn nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ trong cộng đồng quốc tế, góp phần làm nổi bật tiếng nói của Đài Loan trên trường văn học và chính trị toàn cầu.