Các vấn đề khu vực được ưu tiên tại Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN tại Manila

Tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN ở Cebu hồi tháng 5, cuộc xung đột ở Trung Đông đã làm nổi bật những lo ngại về tình trạng thiếu nhiên liệu, giá dầu tăng và gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, qua hai tháng, các nhà phân tích cho rằng Khu vực Đông Nam Á đã ứng phó tương đối hiệu quả so với nhiều nơi khác trên thế giới.

Bà Sharon Seah thuộc Viện nghiên cứu ISEAS – Yusof Ishak nhận định ASEAN đã vượt qua thử thách bằng chiến lược đa dạng hóa đối tác năng lượng, giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp riêng lẻ cùng các biện pháp tạm thời nhằm giảm nhẹ tác động do thiếu hụt nhiên liệu. Dẫu vậy, bà nhấn mạnh các bước đi này chưa đủ để đảm bảo an ninh năng lượng lâu dài mà hướng đi căn bản là phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, giảm thiểu sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Bà Seah cho biết: "Con đường rõ ràng là thúc đẩy mạnh mẽ nỗ lực giảm khí thải trong khu vực, tận dụng nguồn điện tái tạo và hoàn thiện kết nối lưới điện khu vực". Theo đó, ASEAN cần đẩy nhanh vận hành Lưới Điện ASEAN (ASEAN Power Grid), một sáng kiến trọng điểm nhằm chia sẻ điện năng giữa các quốc gia thành viên. Thực hiện dự án này đòi hỏi các nước tăng cường hạ tầng truyền tải xuyên biên giới, hiện đại hóa lưới điện, đầu tư công nghệ lưu trữ pin và đồng bộ hóa khung pháp lý.

Bên cạnh năng lượng, an ninh lương thực đang nổi lên là mối quan ngại cấp thiết hơn tại Đông Nam Á. Biến đổi khí hậu làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán và lũ lụt, đe dọa sản lượng nông nghiệp trong khu vực.

Đồng thời, những gián đoạn do xung đột giữa Mỹ và Iran tại Eo biển Hormuz ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn cung phân bón, khiến giá nguyên liệu đầu vào tăng cao, tạo áp lực lên ngành nông nghiệp. Bà Seah nhận định các tác động toàn diện vẫn chưa được cảm nhận đầy đủ vì các nước còn dựa vào mùa vụ trước và nhập khẩu từ nhiều thị trường khác nhau. Bà nói: "Tác động sẽ rõ ràng hơn về sau. Nếu chúng ta có thể giảm thiểu tác động đó, thì tình hình sẽ bớt nghiêm trọng hơn."

Khủng hoảng Myanmar cũng là điểm nóng khi các ngoại trưởng ASEAN hiện diện tại Manila, sau cuộc gặp trực tiếp giữa Bộ trưởng Ngoại giao Myanmar Tin Maung Swe và giới chức ASEAN hồi đầu tháng này - lần gặp đầu tiên kể từ cuộc đảo chính năm 2021. Cuộc họp do Thái Lan làm trung gian tổ chức tại Bangkok, được coi là sự tiếp xúc không chính thức.

Chính quyền quân sự Myanmar nhiều khả năng sẽ dùng cuộc gặp này để tạo ra ấn tượng bình thường hóa quan hệ với ASEAN, dù một số thành viên ASEAN phản đối. Tuy nhiên, ASEAN khẳng định không công nhận chính quyền quân sự; theo đó, thủ lĩnh Myanmar Min Aung Hlaing và bộ trưởng ngoại giao vẫn bị cấm tham dự các cuộc họp cấp cao ASEAN cho đến khi có tiến triển thực chất trong việc thực hiện Kế hoạch Hòa bình Năm điểm của khối.

Ông Khin Zaw Win, giám đốc Viện nghiên cứu Tampadipa tại Yangon, cho rằng ASEAN không bị lừa bởi các cam kết của Myanmar, vì họ đã chấp nhận Kế hoạch nhưng gần như không hành động. Ông cũng nhấn mạnh Thái Lan có lợi ích đặc biệt trong cuộc khủng hoảng do nước này đang tiếp nhận nhiều người tị nạn và lao động Myanmar.

Bà Seah cho rằng ASEAN sẽ tiếp tục duy trì cách tiếp cận thận trọng dựa trên đồng thuận, sử dụng các cuộc gặp không chính thức như phương tiện ngoại giao kín để tạo điều kiện đối thoại. Tuy nhiên, khối vẫn kiên định rằng giải pháp chính trị lâu dài phải do người Myanmar tự quyết định và dẫn dắt.

Cuộc họp dự kiến cũng sẽ tập trung thảo luận về các căng thẳng tại Biển Đông, nơi nhiều quốc gia có tranh chấp chủ quyền. Vấn đề này một lần nữa được quan tâm sau 10 năm phán quyết của Tòa Trọng tài năm 2016, bác bỏ yêu sách rộng lớn của Trung Quốc tại khu vực nhưng bị Bắc Kinh bác bỏ và tiếp tục khẳng định chủ quyền.

Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Philippines Dominic Xavier Imperial cho biết ASEAN và Trung Quốc cam kết đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử hiệu quả và toàn diện cho vùng biển, với hy vọng tiến triển có thể đạt được trong năm nay.

Bên cạnh đó, các cuộc họp liên quan tại Manila cũng sẽ có sự tham dự của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cùng các đồng cấp đến từ Nhật Bản, Úc, Canada và Anh.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.