Luật tự định danh và thách thức trong quản lý nhà tù tại Đức

Vừa qua, Thüringen chứng kiến vụ việc đầu tiên liên quan đến việc áp dụng luật tự định danh giới tính (Selbstbestimmungsgesetz - SBGG). Một người chuyển giới, từng là nam giới trước đó với tiền án liên quan đến tội xâm hại tình dục trẻ em và đang thụ án trong nhà tù nam, đã được chuyển đến nhà tù nữ tại Sachsen theo yêu cầu pháp lý dựa trên thay đổi giới tính được công nhận hợp pháp. Cụ thể, Nina Yasmin W., 44 tuổi, thay đổi tên và giới tính trong hồ sơ trong quá trình thụ án và đã thắng kiện khi phản đối việc giam giữ ở nhà tù nam.

Việc chuyển nơi giam giữ diễn ra vào ngày 14/7, do tòa án thành phố Erfurt ban hành sắc lệnh tạm thời trong phiên xử nhanh, mặc dù vị thẩm phán đánh giá luật này là "hoàn toàn phi thực tế" và "ngu ngốc". Tuy nhiên, tòa án cho biết luật đã quy định rõ ràng và bắt buộc phải tuân thủ, không cho phép lựa chọn khác trong vụ việc này.

Bộ trưởng Tư pháp Thüringen, bà Beate Meißner thuộc đảng CDU, đã kiên quyết phản đối việc chuyển phạm nhân trên vào nhà tù nữ với lo ngại về an toàn của các tù nhân khác. Bà nhấn mạnh rằng vấn đề này nêu bật những khó khăn khi áp dụng luật tự định danh trong môi trường giam giữ, đặc biệt là liên quan đến sự an toàn của các tù nhân cùng nhà tù.

Hiện Thüringen có năm nhà tù nam nhưng lại không có cơ sở nhà tù nữ riêng, do đó nữ phạm nhân ở đây được chuyển đến nhà tù nữ ở Chemnitz, Sachsen, theo một hiệp ước liên bang giữa hai bang. Trong bối cảnh này, sự việc của Nina Yasmin W. trở thành vấn đề đáng chú ý ở phạm vi quốc gia.

Thẩm phán của tòa Erfurt trong phần lý giải dài 8 trang đã chỉ trích sâu sắc luật SBGG, cho rằng nó đã xa rời thực tế sinh học rằng chỉ tồn tại hai giới tính nam và nữ. Việc thay đổi giới tính chỉ dựa trên bản tự nhận dạng cá nhân mà không cần chứng cứ kiểm chứng và các điều kiện chặt chẽ khác được xem như sự "mù quáng theo ý thức hệ" của nhà làm luật.

Quan điểm của thẩm phán còn nêu rõ luật này hạ thấp vấn đề giới tính thành một thủ tục hành chính đơn thuần mà không có các biện pháp kiểm soát để ngăn ngừa lạm dụng như việc yêu cầu giám định chuyên môn, chứng thực nhân chứng hay cam kết công chứng, khiến cho việc thay đổi giới tính trở nên dễ dàng như việc đăng ký xe ô tô. Ông nhận định đây là điều “ngớ ngẩn” và phản ánh sự thiếu thận trọng trong viết luật.

Dù vậy, do luật đã quy định như vậy, tòa vẫn phải công nhận cô Nina Yasmin W. là phụ nữ về mặt pháp lý và để cô được chuyển đến nhà tù nữ, nơi không có các quy định đặc biệt nào dành cho "nữ phạm nhân có bộ phận sinh dục nam".

Nina Yasmin W. còn từng thành công trong vụ kiện yêu cầu không được giam giữ trong trại nam Suhl-Goldlauter trước đó. Tòa án Meiningen từng tuyên rằng việc giam giữ cô tại phân khu nam trong khoảng thời gian hai ngày là trái pháp luật, dựa trên nguyên tắc không cho phép tù nhân có giới tính pháp lý là nữ phải ở trong khu nam.

Bên cạnh đó, một vụ việc tương tự đã tạo hiệu ứng dư luận không nhỏ khi Marla-Svenja Liebich, một nhân vật quyền cực đoan ở Sachsen-Anhalt đổi giới tính pháp lý từ nam sang nữ theo luật SBGG, sau đó bị bắt tại Cộng hòa Séc và được đưa vào nhà tù nữ ở Chemnitz, nhưng rồi nhanh chóng bị chuyển về nhà tù nam Zeithain để đảm bảo an ninh.

Bộ trưởng Tư pháp Thüringen Beate Meißner cùng các đồng nhiệm tại Sachsen và Sachsen-Anhalt đề xuất sửa đổi luật SBGG. Họ mong muốn các văn phòng đăng ký hộ tịch có quyền từ chối ghi nhận thay đổi giới tính nếu có dấu hiệu lạm dụng thủ tục này, nhằm giữ vững lòng tin vào luật. Việc này đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ Hội nghị Bộ trưởng Tư pháp liên bang, mặc dù quyết định cuối cùng thuộc thẩm quyền chính phủ liên bang.

Ngoài ra, Thüringen cũng dự kiến để luật lệ giam giữ phân biệt giới tính có thể được điều chỉnh trong từng trường hợp cụ thể, nhằm đảm bảo vừa tôn trọng nhân cách và nhu cầu của tù nhân vừa giữ vững trật tự, an ninh trong nhà tù. Quy định mới dự kiến được trình tại quốc hội bang vào mùa thu trong luật cải tổ tiền phạt tù.

Vụ việc này đang tạo ra một cuộc tranh luận sâu sắc về giới hạn và tính khả thi của luật tự định danh, đồng thời đặt ra thách thức rõ nét về an ninh và công việc quản lý nhà tù tại Đức, khi mà sự tương tác giữa các quy định pháp luật mới và thể chế quản lý truyền thống phải tìm được sự cân bằng phù hợp.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.