Tranh chấp pháp lý kéo dài gần hai thập kỷ liên quan đến công ty Encha Properties của gia đình Dikgang Moseneke

Theo hồ sơ tòa án, Vela chưa từng nhận được khoản thanh toán nào cho những góp sức của mình trong Encha Properties, Encha KWT và Encha Bloemfontein (Pty) Limited, dẫn đến các phán quyết có lợi cho Firstmile từ năm 2016. Sau khi Tòa án Tối cao Gauteng yêu cầu Encha trả tiền mua lại phần cổ phần 10% của Firstmile, doanh nghiệp thuộc gia đình Moseneke phản ứng chậm trễ, không hợp tác trong cung cấp thông tin định giá, gây trì hoãn việc giải quyết tranh chấp.

Việc không tuân thủ phán quyết tòa án đã khiến Vela nộp đơn kiện Encha và các thành viên gia đình Moseneke về hành vi khinh thường tòa án, cáo buộc họ cản trở việc định giá và mua lại cổ phần thiểu số. Encha cũng không thanh toán các chi phí pháp lý do tòa án phán quyết cho Firstmile. Vì vậy, Vela đã nhận được giấy phép thi hành án vào ngày 22/6/2026.

Ngày 29/6, thi hành án đã phong tỏa tài sản văn phòng của Encha, trước khi công ty trả hơn 1,24 triệu Rand cho các chi phí luật sư, tiền lãi và phí thi hành án vào ngày 6/7 để lấy lại tài sản. Yêu cầu khẩn cấp của Encha nhằm ngăn chặn việc chuyển tiền cho Firstmile trước khi hoàn thành định giá đã bị tòa bác bỏ, kèm theo án phí dành cho Firstmile được xét xử vào ngày 8/7.

Kể từ khi Tòa án Tối cao Gauteng ra phán quyết mua lại cổ phần vào tháng 11/2016, đã có tới ba báo cáo chuyên gia được đưa ra về giá trị phần cổ phần 10% của Firstmile. Trong đó, chuyên gia độc lập do tòa chỉ định, Giáo sư Brandon Topham, được giao nhiệm vụ giám sát quá trình định giá từ năm 2023.

Trước đó, Firstmile đã thuê kiểm toán viên Jan Hendrik Adendorff để phân tích tài chính và làm cơ sở xác định giá trị đầu tư. Báo cáo chi tiết ngày 26/6/2025 của Adendorff đánh giá Encha có tài sản ròng theo phương pháp giá trị tài sản thuần (NAV) là 153,8 triệu Rand, tương ứng 10% cổ phần của Firstmile khoảng 15,38 triệu Rand.

Bằng phương pháp điều chỉnh NAV (Equity), loại bỏ các khoản phí quản lý, chi phí tài chính và điều chỉnh khác, Adendorff nâng giá trị tài sản điều chỉnh lên 196,2 triệu Rand, tương đương 19,6 triệu Rand cho phần cổ phần của Firstmile. Ngoài ra, ông còn xác định khoản cổ tức chưa trả từ 2010 đến 2024 dao động từ 11,1 đến 24,2 triệu Rand. Tổng hợp giá trị cổ phần và cổ tức chưa trả khiến khoản nợ của Encha đối với Firstmile ước tính từ 26,5 triệu đến 43,8 triệu Rand, chưa kể lãi suất.

Tuy nhiên, công ty tư vấn bất động sản quốc tế Knight Frank, được giao định giá các tài sản thương mại của Encha, ước tính bộ ba bất động sản ở Qonce (trước đây là King William's Town) có tổng giá trị 167,4 triệu Rand, tương đương nguồn tài sản đảm bảo cho cổ phần 10% trị giá gần 16,74 triệu Rand trước các điều chỉnh nợ và thuế. Báo cáo này cho biết các trì hoãn trong quá trình định giá do thay đổi ngày định giá và chậm trễ cung cấp thông tin.

Đáp lại, Adendorff nhấn mạnh việc xác định giá trị công bằng của cổ phần Firstmile cần xét đến không chỉ tài sản mà còn các khoản nợ, chi phí quản lý, tài chính và chi phí pháp lý, vì những yếu tố này ảnh hưởng đến giá trị vốn của doanh nghiệp.

Ngày 5/6/2026, Giáo sư Topham đưa ra báo cáo định giá mới với con số thấp hơn nhiều so với các đề xuất trước, đánh giá giá trị toàn bộ cổ phần Encha chỉ 58,3 triệu Rand, tương đương giá trị 10% cổ phần khoảng 5,84 triệu Rand. Điều này đồng nhất với báo cáo bán nhà cho bên thứ ba không rõ danh tính được Encha KWT công bố, với giá chỉ 60 triệu Rand so với giá định giá tài sản 167,4 triệu Rand của Knight Frank.

Firstmile phản đối dữ dội báo cáo của Topham, cho rằng ông này đã không tuân thủ nhiệm vụ tòa giao, bỏ qua thông tin tài chính quan trọng và định giá thấp cổ phần của họ. Luật sư của Firstmile, Boitumelo Monyatsi, cáo buộc Topham tự ý sử dụng phỏng đoán riêng thay vì căn cứ báo cáo bằng chứng chuyên gia, dẫn đến kết quả không chính xác và không thể giải thích được về mặt tài chính.

Tranh chấp này là một phần trong cuộc chiến doanh nghiệp đã kéo dài suốt gần 17 năm kể từ khi Firstmile rời khỏi Encha KWT. Sau nhiều phán quyết từ tòa Gauteng yêu cầu Encha mua lại cổ phần thiểu số cùng các phán quyết bổ sung năm 2020 và 2023, các yêu cầu không được thực hiện khiến Vela phải khởi kiện về hành vi khinh thường tòa.

Firstmile cho rằng Encha và gia đình Moseneke đã nhiều lần gây khó khăn trong việc thực hiện phán quyết, không cung cấp đủ thông tin cần thiết, một nhận định được kiểm toán viên Adendorff và Knight Frank xác nhận. Theo họ, thiếu thông tin làm giảm tính hoàn chỉnh và chính xác của các báo cáo định giá.

Khi được hỏi về khả năng phải trả khoản tiền 50 triệu Rand, ông Sedise Moseneke, thành viên Ban giám đốc Encha Group, từ chối bình luận cụ thể: "Tôi không có gì để nói. Các anh đã viết xong bài rồi mà. Các anh không gọi tôi tuần trước khi viết bài. Tôi không đồng ý với yêu cầu nhưng tôi không nói gì về vấn đề đó."

Lâu dài và phức tạp, vụ việc phản ánh những thách thức trong giải quyết tranh chấp doanh nghiệp liên quan đến cổ phần và tài sản trong lĩnh vực bất động sản tại Nam Phi, đồng thời cho thấy sự phức tạp trong việc thực thi các phán quyết tòa án và ảnh hưởng lâu dài của các tranh chấp tài chính gia đình trong hoạt động kinh doanh.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.