Robot kể chuyện giúp học sinh tiểu học Đức phát triển kỹ năng nói tự nhiên

Tại lớp 4 của trường tiểu học Gerhart-Hauptmann ở Heilbronn, Đức, các em học sinh đang được luyện tập kỹ năng kể chuyện tự do. Trong phòng học hiện đại, bảng trắng được trang trí bằng nhiều mẩu giấy màu chứa tên các thể loại văn học như hài kịch, truyện kinh dị, trinh thám, khoa học viễn tưởng, giả tưởng, và truyện tình cảm. Học sinh thảo luận để phân biệt các thể loại dựa trên những tính từ mô tả như hài hước, ly kỳ hay kinh dị, trước khi cùng nhau nhóm lại để viết và phát triển câu chuyện của mình.

Giáo viên Philip Meier, người tự nhận là “mọt công nghệ”, đã tình nguyện thử nghiệm việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) qua robot kể chuyện tên Robo. Robot này được thiết kế với hình dáng dễ thương, có nắp mắt rung và mũ len nhỏ, nhưng không nhìn thẳng vào các em mà hướng mắt khác, giúp các em không bị áp lực khi giao tiếp. Meier chọn cách gọi Robo là "máy móc" để tránh cho học sinh nghĩ rằng nó mang tính cách như con người và khuyến khích các em đặt câu hỏi khi gặp khó khăn trong việc kể chuyện.

Trong giờ học, hai học sinh nam ít nói đã tận dụng Robo để hỏi cách tiếp tục viết câu chuyện sau khi gặp trở ngại. Robo lắng nghe và phản hồi bằng những câu an ủi chung chung như "Nghe có vẻ thú vị" hay "Tôi rất vui khi nghe điều đó", dù chưa trả lời trực tiếp một trong các câu hỏi của các em. Trong khi đó, ba học sinh nữ đã thử hỏi Robo về một bài toán nhưng ban đầu robot hiểu nhầm câu hỏi rồi sau đó mới đưa ra câu trả lời chính xác sau khi được hỏi lại theo cách khác. Qua đó, các em học sinh được yêu cầu hoàn thành bảng câu hỏi về trải nghiệm với Robo.

Việc tiếp xúc với Robo giúp các em, đặc biệt là những học sinh nhút nhát, phải nói rõ ràng để máy có thể hiểu và khuyến khích các em sửa lại cách diễn đạt nếu máy không hiểu. Đồng thời, các em còn học được kỹ năng nghi ngờ và kiểm chứng thông tin do robot cung cấp, nhận thức được rằng máy móc không luôn đáng tin cậy, một bước chuẩn bị quan trọng để chống lại tin giả trong tương lai.

Dự án được sự hỗ trợ chuyên môn của Uta Hauck-Thum từ Đại học Ludwig-Maximilians München, chuyên gia AI Barbara Bruno tại KIT Karlsruhe, và Leonie Lübben từ Akademie für Innovative Bildung und Management (aim), cùng các nhà nghiên cứu khác. Họ chú trọng tránh việc sử dụng công nghệ một cách vô nghĩa và tập trung vào việc phát triển kỹ năng cần thiết của học sinh qua các ứng dụng như podcast hoặc video hướng dẫn, thay vì chỉ sử dụng màn hình mà không có mục tiêu rõ ràng.

aim bảo đảm toàn bộ dữ liệu của dự án được lưu trữ an toàn trên một máy chủ tại KIT Karlsruhe, được ẩn danh và không chuyển giao cho các công ty bên ngoài như Microsoft. Đồng thời, nhóm cũng cảnh báo về nguy cơ trẻ em có thể trở nên quá tin tưởng vào robot nếu robot được nhân cách hóa quá mức, dẫn đến giảm tính phản biện trong giao tiếp và học tập.

Dự án hiện có sự tham gia của tám trường tiểu học tại Baden-Württemberg. Giai đoạn chính có sự quan sát thực tế trên lớp và thu thập dữ liệu sẽ bắt đầu từ năm học 2027/28, với dự kiến kết quả được công bố trong năm học 2028/29. Tháng 10 tới, Robo sẽ được cập nhật phần mềm mới nhằm thúc đẩy phát triển ngôn ngữ tốt hơn nữa.

Leonie Lübben nhấn mạnh mục tiêu dự án là mang lại phương pháp dạy học ngôn ngữ thích ứng hơn, giúp giáo viên có thời gian hỗ trợ cá nhân từng học sinh và tạo môi trường học tập tích cực để học sinh nói chuyện nhiều hơn với nhau. Nếu robot gây hiệu ứng tiêu cực như làm học sinh lười suy nghĩ thì cần điều chỉnh hoặc dừng sử dụng.

Marco Haaf - giám đốc có kinh nghiệm quản lý nhiều trường học tại Baden-Württemberg - ca ngợi sự hỗ trợ nhiệt tình và tầm nhìn của nhà tài trợ Dieter Schwarz, thể hiện qua việc phát triển hệ sinh thái AI tại Heilbronn nhằm kết nối các trường đại học, doanh nghiệp và trường tiểu học để tạo ra môi trường giáo dục có ứng dụng công nghệ phù hợp.

Phần mềm và công cụ AI đang được phát triển ở Heilbronn được kiểm soát chặt chẽ, độc lập khỏi các tập đoàn lớn nước ngoài, nhằm đảm bảo các ứng dụng sử dụng AI này an toàn, dễ tiếp cận và có lợi cho giáo dục.

Không chỉ ứng dụng AI, aim còn phát triển nhiều chương trình hỗ trợ giáo dục truyền thống như tạp chí dành cho trẻ em tiểu học, hoạt động báo chí, và các khóa học nâng cao cho giáo viên. Chính sách này nhằm kết hợp hài hòa giữa truyền thống và công nghệ với phương châm "AI là kỹ thuật văn hóa phục vụ con người" theo lời Kai Erik Trost, người phụ trách trung tâm AI và giáo dục tại aim.

aim cũng hợp tác với các tổ chức khác như Bertelsmann Stiftung, Stiftung Digitale Spielekultur và Bundeszentrale für politische Bildung để tổ chức các chương trình về STEM và giáo dục dân chủ qua trò chơi điện tử, thu hút trẻ em và thanh thiếu niên từ nhiều nhóm đối tượng khác nhau.

Trung tâm còn đang phát triển công nghệ chuyển đổi giọng nói dành cho những người gặp khó khăn trong phát âm do các rối loạn như dysarthrie co cứng. Đây là một phần của nỗ lực nhằm hỗ trợ hàng trăm nghìn người tại Đức đối mặt với các vấn đề ngôn ngữ do nhiều nguyên nhân khác nhau, giúp họ dễ dàng tương tác trong thế giới ngày càng sử dụng trợ lý giọng nói như Alexa hay Siri.

Hợp tác với các đơn vị IT trong nước, toàn bộ dữ liệu được xử lý trên máy chủ ở Đức, đảm bảo an toàn và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định bảo mật. Tuy nhiên, mức độ khả thi và mở rộng cho các tổ chức như bảo hiểm y tế vẫn đang được nghiên cứu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.