Cơ hội của đảng đối lập mới của Ozel tại Thổ Nhĩ Kỳ trước thềm bầu cử 2028

Sáng sớm ngày 24/5, hình ảnh gây sốc từ Ankara lan truyền rộng rãi khắp thế giới khi tòa án Thổ Nhĩ Kỳ ra lệnh cách chức Kemal Ozel khỏi vị trí lãnh đạo đảng Cộng hòa Nhân dân (CHP) - đảng đối lập lớn nhất, với trụ sở tại thủ đô bị lực lượng đặc nhiệm bao vây. Ozel và các đồng minh đã cố gắng chặn cửa bằng bàn ghế nhưng buộc phải đầu hàng sau nhiều giờ phản kháng. Ông tuyên bố rời đi để tránh leo thang xung đột và nhấn mạnh "tội lỗi duy nhất của chúng tôi là đã đánh bại đảng cầm quyền".

Dưới sự lãnh đạo của Ozel, CHP đã làm được điều mà gần 22 năm trước đó chưa từng thực hiện, đó là đánh bại Đảng Công lý và Phát triển (AKP) trong cuộc bầu cử toàn quốc tháng 3/2024. Đảng CHP trở thành lực lượng mạnh nhất và kiểm soát hội đồng thành phố ở 14 thành phố lớn, trong đó có Istanbul với thị trưởng Ekrem Imamoglu - một ứng viên tiềm năng chống lại Tổng thống Recep Tayyip Erdogan trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.

Tuy nhiên, các biến cố chính trị xảy ra khiến Imamoglu và một số quan chức bị bắt giữ với cáo buộc tham nhũng và gian lận. Đến tháng 5, Ozel mất chức và hai tháng sau, ông thành lập Đảng Mới (Yeni Parti), đăng ký chính thức với Bộ Nội vụ. Với 91 nghị sĩ chuyển sang, đảng mới dự kiến trở thành phe lớn thứ hai trong Quốc hội 600 ghế, chỉ sau AKP.

CHP, được thành lập năm 1923 bởi Mustafa Kemal Atatürk, là đảng chính trị lâu đời nhất tại Thổ Nhĩ Kỳ, theo chủ nghĩa xã hội dân chủ, nhấn mạnh vào phân tách nhà thờ và nhà nước cùng chủ nghĩa cộng hòa. Dưới sự dẫn dắt của Ozel từ năm 2023, đảng mở rộng phạm vi cử tri vượt ra ngoài cơ sở truyền thống, tập trung vào các giá trị của xã hội dân chủ và đạt được kết quả khả quan trong bầu cử.

Tuy nhiên, khi Ozel bị cách chức, nhà lãnh đạo cũ Kemal Kilicdaroglu quay trở lại, người đã đưa CHP thất bại liên tục trong suốt hai thập kỷ và được xem là đối thủ do Erdogan lựa chọn để tạo rối loạn cho phe đối lập. Quyết định tòa án hủy bỏ đại hội đảng hồi thu 2023 với lý do sai phạm hình thức khiến Ozel cùng phe cải cách bị buộc ra đi, làm sâu sắc thêm mâu thuẫn nội bộ.

Chuyên gia Seren Selvin Korkmaz từ viện nghiên cứu IstanPol tại Istanbul đánh giá Đảng Mới có triển vọng phát triển do lượng lớn cử tri CHP chuyển hướng, với gần 30% người tham gia khảo sát sẵn sàng hoặc cân nhắc bỏ phiếu cho đảng này. 19% khác chưa quyết định hết và phụ thuộc nhiều vào chương trình, nhân sự và lãnh đạo đảng.

Korkmaz nhấn mạnh đảng mới cần tránh trở nên quá lí tưởng hay quá trung dung nhàm chán, đồng thời phải gắn kết được đa dạng nhóm cử tri từ cánh bảo thủ quốc gia đến cánh ủng hộ người Kurd, thậm chí là một số cử tri AKP và các đồng minh cực hữu. Chiến lược xây dựng trung tâm lập trường xã hội dân chủ và cộng hòa của Ozel sẽ quyết định mức độ thành công trong thu hút sự đồng thuận rộng rãi.

Để có thể tham gia cuộc bầu cử tổng thống năm 2028, đảng của Ozel phải xây dựng cơ sở tại ít nhất 41 trên 81 tỉnh của Thổ Nhĩ Kỳ. Đó là thách thức lớn với một đảng mới không có nguồn tài chính dồi dào như CHP. Cuộc cạnh tranh chính trị trong bối cảnh quyền lực nhà nước nghiêng về ông Erdogan sẽ tạo ra nhiều cản trở trong việc phát triển tổ chức và gây dựng lòng tin từ cử tri.

Việc tranh thủ sự ủng hộ trong phe đối lập đang phân hóa và chịu ảnh hưởng lệ thuộc vào cơ quan tư pháp không hoàn toàn độc lập là một bài toán khó với Ozel. Tuy nhiên, việc nhiều nghị sĩ cùng chuyển sang với ông cho thấy có sự đồng thuận ban đầu đáng kể, hứa hẹn cuộc tái cơ cấu đa đảng ở Thổ Nhĩ Kỳ trong những năm tới.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.