80 năm Hessens: Hành trình gian nan hướng tới nền dân chủ hiện đại

Tổ chức dân dân Frankfurt đã bày tỏ sự phản đối gay gắt khi Wiesbaden được chọn làm thủ đô của nhà nước mới Groß-Hessen thay vì Frankfurt - thành phố lớn nhất trong vùng, chiếm tới một phần sáu dân số đất nước. Hội đồng dân Frankfurt kháng nghị rằng Frankfurt đóng vai trò trung tâm kinh tế, xã hội và văn hóa, đồng thời giữ vị trí trọng yếu về giao thông và tài chính. Đặc biệt, nơi đây còn đặt trụ sở chỉ huy quân Mỹ chiếm đóng trong tòa nhà IG-Farben tại Grüneburgpark.

Tuy nhiên, quân đội Mỹ và chính quyền quân sự vẫn giữ quyết định chọn Wiesbaden, từng là kinh đô của công quốc Nassau và ít bị tàn phá trong chiến tranh so với Frankfurt.

Tên gọi Groß-Hessen được đặt bởi quân đội Mỹ theo lệnh của Tướng Dwight D. Eisenhower vào ngày 19/9/1945, hình thành một cấu trúc nhà nước mới. Ngày 14/10, Karl Geiler - một luật gia không đảng phái - được chỉ định làm Thủ hiến đầu tiên. Theo tuyên bố chính thức từ 12/10/1945, Groß-Hessen chính thức có trụ sở chính quyền tại Wiesbaden.

Hiến pháp đầu tiên vào ngày 22/11/1945 xác định lãnh thổ gồm các tỉnh cũ của Phổ là Kurhessen (vùng Kassel) và Nassau, cùng với khu vực trước đây thuộc Đại công quốc Hessen-Darmstadt (được gọi là Volksstaat Hessen cho đến năm 1918). Những khu vực thuộc vùng chiếm đóng Pháp gần sông Rhine không thuộc Groß-Hessen.

Ngày 1/12/1946, sau cuộc trưng cầu dân ý về hiến pháp, bang đổi tên thành Hessen, chính thức thay thế tên gọi Groß-Hessen với sự chấp thuận của chính quyền quân sự Mỹ.

Hoàn cảnh Hessens sau chiến tranh là một đống đổ nát cả về vật chất lẫn tinh thần sau 12 năm dưới chế độ Quốc xã. Người Mỹ đã đặt nền móng cho một nền tự trị chính trị mới với việc cho phép thành lập các đảng chính trị. Thông báo ngày 2/9/1945 quy định rằng các đảng muốn hoạt động phải đăng ký và xin phép chính quyền quân sự, với khả năng tổ chức các cuộc họp công khai.

Vào đầu tháng 9, hội đồng dân thành phố Frankfurt do Thị trưởng Kurt Blaum thành lập gồm 28 thành viên làm cầu nối giữa chính quyền và dân chúng, cũng như mở đường cho các đảng chính trị tham gia hoạt động.

Đảng Cộng sản Đức (KPD) là đảng đầu tiên đăng ký, kêu gọi đoàn kết các lực lượng chống phát xít, chủ trương loại trừ chủ nghĩa Quốc xã, quân phiệt và chủ nghĩa đế quốc. Ngày 1/10, KPD lần đầu ra mắt công chúng tại Đại học Frankfurt, đề xuất mặt trận thống nhất với Đảng Dân chủ Xã hội (SPD) - đảng vừa yêu cầu phép thành lập sau KPD.

Tuy nhiên, hợp tác này nhanh chóng thất bại khi SPD bác bỏ đề nghị tạo liên minh với Cộng sản, khẳng định theo đuổi mục tiêu chính trị của riêng mình một cách độc lập. Các cố gắng hình thành danh sách liên minh trong các cuộc bầu cử địa phương đầu tiên không thành công.

Bên cạnh đó, đảng Dân chủ Thiên chúa giáo mới thành lập (CDP) ra đời, quy tụ các nhóm Trung tâm Công giáo và Dân chủ thời Weimar, kêu gọi sự hợp tác của các lực lượng Kitô giáo và lấy cảm hứng từ các giá trị xã hội. Tháng 11/1945, CDP tổ chức sự kiện công khai đầu tiên với sự có mặt của các đại diện KPD và LDP (Đảng Dân chủ Tự do), trong đó trù cử Eugen Kogon, nhà báo và cựu tù nhân trại tập trung Buchenwald, phát biểu về sự cần thiết đoàn kết giữa các giá trị Kitô giáo và Xã hội chủ nghĩa.

Hai tuần sau, CDP đổi tên thành CDU, trở thành thành tố chủ chốt trong chính trị vùng.

Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cũng giới thiệu chương trình với quan điểm thúc đẩy một nền kinh tế tự do, không theo chủ nghĩa xã hội, đồng thời kêu gọi trở lại nền tảng Kitô giáo cho xã hội Đức.

Theo chỉ thị của Tướng Eisenhower, các tổ chức lao động cũ của thời Quốc xã như Deutsche Arbeitsfront bị giải tán ngay lập tức, thay bằng các tổ chức công đoàn tự do, không mang tính chính trị hay quân sự, và bảo đảm quyền tự do lập hội của người lao động. Quyền đình công được quy định nhưng sẽ bị cấm nếu ảnh hưởng đến tình trạng quân sự.

Tháng 1/1946, "Die neue Zeitung" tại Munich báo cáo sự quan tâm ngày càng tăng trong toàn vùng Mỹ chiếm đóng dành cho các tổ chức công đoàn.

Mặc dù khác biệt chính trị, các đảng đã nỗ lực hợp tác nhằm đối mặt với thách thức tái thiết. Một chương trình "Winter-Nothilfe-Programm" (Hỗ trợ mùa đông cấp bách) đã được ban hành và trình lên chính quyền Groß-Hessen, chính quyền thành phố và các tổ chức dân sự.

Để điều phối, một ủy ban hành động chung được thành lập nhằm thảo luận và thực hiện các giải pháp thống nhất. Dù vậy, khi các vấn đề mang tính bất đồng sâu sắc xuất hiện, chúng sẽ bị hoãn lại để không phá vỡ sự phối hợp chung giữa bốn đảng chính.

Kêu gọi các đảng viên gác lại tranh cãi để đồng lòng xây dựng lại vùng đất đổ nát là một nỗ lực chưa kịp lâu thì bị dai dẳng các cạnh tranh chính trị xen vào, đặc biệt khi cuộc bầu cử địa phương đầu tiên vào ngày 26/5/1946 đến gần.