Nghiên cứu Nhật Bản phát hiện vùng 'khóa cứng' tại rãnh Nankai thay đổi theo thời gian

Tại Nhật Bản, rãnh Nankai ven biển tỉnh Shizuoka là nơi tiềm ẩn nguy cơ xảy ra các trận động đất lớn với chu kỳ từ 100 đến 200 năm. Vùng "khóa cứng" là khu vực nơi các mảng kiến tạo bị mắc kẹt, tạo áp lực lớn cho đến khi giải phóng thông qua các trận động đất mạnh. Do vậy, hiểu rõ sự biến đổi của vùng này là nhân tố then chốt giúp dự đoán chính xác nguy cơ động đất và sóng thần trong tương lai gần.

Nghiên cứu do Đại học Tokyo và Lực lượng bảo vệ bờ biển Nhật Bản phối hợp thực hiện đã phân tích dữ liệu biến dạng địa chất thu thập từ năm 2013 đến 2023, lập bản đồ chi tiết chuyển động của mảng Philippine Sea đang lấn xuống dưới mảng Eurasian với tốc độ 4-6 cm mỗi năm. Qua đó, các nhà khoa học xác định được mức độ "khóa cứng" trên vùng đứt gãy cửa rãnh Nankai dựa trên sự chuyển động chậm chạp hơn mức bình thường của mảng kiến tạo.

Kết quả cho thấy một số khu vực duy trì trạng thái khóa liên tục, trải dài từ 50 km ngoài khơi eo biển Bungo đến 50 km ngoài khơi vùng Tokai, với điểm khóa mạnh nhất nằm gần thành phố Tosa của tỉnh Kochi và ngoài khơi kênh Kii. Trong khi đó, các vùng có trạng thái khóa thay đổi theo thời gian nằm ở khu vực cách bờ biển khoảng 50-100 km về phía rãnh biển, nằm trên vùng cạn hơn với nhiệt độ và áp suất thấp hơn, có thể chịu ảnh hưởng của nước trong quá trình biến động.

Nghiên cứu mới đưa ra giả thiết cấu trúc đá tại ranh giới mảng của rãnh Nankai đồng nhất hơn những nơi khác, với vùng khóa cứng tập trung ở độ sâu nhất định, trong khi vùng cạn hơn dễ biến đổi theo thời gian. Từ dữ liệu dài hạn, lần đầu tiên hiện tượng biến đổi thời gian của vùng khóa được phân tích kỹ lưỡng, cho thấy quá trình này ảnh hưởng đến nguy cơ và cách khởi phát các trận động đất siêu lớn.

Tiến sĩ Yusuke Yokota từ Viện khoa học công nghiệp Đại học Tokyo lưu ý rằng các trận siêu động đất trong quá khứ được kích hoạt bởi các trận động đất chậm tại những vùng dường như được khóa, nhưng vùng khóa thay đổi không hoàn toàn trùng với vùng xảy ra động đất chậm. Điều này có nghĩa là sự giải phóng khóa cứng có thể xảy ra ở bất cứ nơi nào trong khu vực nghiên cứu, khiến việc xây dựng kịch bản động đất cần được đánh giá lại để phù hợp với các biến động thực tế.

Phát hiện này được đăng tải trên tạp chí khoa học quốc tế Earth, Planets and Space, thuộc lĩnh vực khoa học Trái Đất và hành tinh học, cung cấp dữ liệu cơ sở quan trọng cho các nhà khoa học và cơ quan phòng ngừa thiên tai Nhật Bản trong việc ứng phó với nguy cơ động đất nghiêm trọng trong khu vực rãnh Nankai.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.