Victor Eburajolo: Người chiến đấu chống sự suy giảm công nghiệp của Nigeria suốt bốn thập kỷ

Ngày 24/7/1986, khi vừa tròn 40 tuổi, Victor Ogebyiwa Eburajolo đã trở thành một trong những chuyên gia được săn đón nhất trong lĩnh vực công nghiệp của Nigeria. Ông không chỉ là luật sư mà còn là chiến lược gia kinh doanh và chuyên gia quan hệ lao động, lúc đó đảm nhiệm chức vụ Tổng Thư ký Hiệp hội Nhà tuyển dụng Dệt may Nigeria. Ngành dệt may khi đó gồm 62 công ty với hơn 750.000 lao động, chưa kể các công nhân làm việc trong ngành liên quan như bông.

Trong khi đánh dấu sinh nhật, ông đã dự đoán một cuộc suy giảm công nghiệp có chủ ý đang diễn ra dưới chính phủ Babangida khi Nigeria áp dụng Chương trình Cải tổ Cấu trúc (SAP) dưới sự chỉ đạo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cùng Ngân hàng Thế giới. Chương trình SAP với các điều kiện nghiêm ngặt đã phá vỡ các nền tảng phát triển kinh tế quan trọng, điển hình là sự sụp đổ hệ thống ban hàng hóa kiểm soát các sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu chiến lược như bông, hạt điều, dầu cọ, cao su, ngũ cốc và ca cao, điều này ảnh hưởng lớn đến chất lượng và giá cả công bằng của các mặt hàng này.

Eburajolo nhận định việc mở cửa thị trường Nigeria mà không có biện pháp bảo vệ sẽ khiến các ngành công nghiệp nội địa chịu sức ép nặng nề từ hàng nhập khẩu giá rẻ và hoạt động buôn lậu. Nguy cơ này càng hiện rõ hơn khi chính quyền quân sự Nigeria chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) ngày 1/1/1995, nơi các nước công nghiệp phát triển kiểm soát luật chơi và áp đặt các quy định có lợi cho họ, gây khó khăn cho các quốc gia đang phát triển như Nigeria.

Trước sự kiện này, Eburajolo đã thảo luận với giới nhà sản xuất dệt may và các công đoàn lao động về hiểm họa tiềm ẩn từ WTO. Ông còn trao đổi với các quan chức bộ tài chính, trong đó có Alhaji Abu Gidado, từng là CEO của Arewa Textiles, người cùng ông nhận thấy những rủi ro này và muốn vận động trì hoãn thực thi quy định WTO. Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính lúc đó là Anthony Ani không chấp nhận, quyết định áp dụng ngay các quy tắc WTO. Kết quả là nhiều ngành công nghiệp trọng yếu, như sản xuất lốp xe và dệt may, sụp đổ thảm hại, lực lượng lao động ngành dệt may giảm mạnh từ hơn 750.000 người xuống chỉ còn khoảng 24.000.

Eburajolo minh họa cho tình trạng bất công bằng trong lĩnh vực thương mại khi các công ty Nigeria phải cạnh tranh với hàng hóa nhập khẩu được bán phá giá hoặc buôn lậu tràn lan. Ông ví dụ ngành dệt may Nigeria như một cửa hàng nhỏ nằm cạnh một nông trại sản xuất bông – không thể cạnh tranh được với nguồn cung cấp gốc rẻ hơn nhiều.

Tái khẳng định quan điểm của mình, ông cho rằng chính sách WTO đã trở thành công cụ để các nước công nghiệp áp đặt bất lợi lên các quốc gia nghèo. Khi hàng hóa từ châu Phi bị các thị trường phát triển từ chối với đủ lý do lý trấu, các nhà xuất khẩu châu Phi thường buộc phải từ bỏ hàng hóa thay vì trả chi phí cao để hồi hương sản phẩm.

Ghi nhớ chuyến thăm các công ty xuất khẩu hoa tươi ở Kenya, Eburajolo kể về việc Liên minh châu Âu từ chối nhập khẩu với lập luận hoa tươi làm tăng ô nhiễm môi trường do vận tải hàng không, dù các doanh nghiệp đã đáp ứng mọi tiêu chuẩn khắt khe.

Với hơn 50 năm kinh nghiệm trong các lĩnh vực từ sản xuất, tư vấn, bảo hiểm đến năng lượng, Eburajolo đã từng ngồi vào hội đồng quản trị của hơn 20 công ty lớn. Tuy nhiên, những thử thách mà ông gặp khi giữ vị trí Giám đốc Điều hành tại Quỹ Bảo hiểm Xã hội Nigeria (NSITF) mới là những trải nghiệm khó quên nhất.

Được đề cử bởi Nigeria Employers Consultative Association (NECA), ông bước vào tổ chức này vào thời điểm đầy tranh cãi, xuất hiện nhiều cuộc đấu đá nội bộ để bố trí các vị trí then chốt. Thị trưởng Lao động, Trưởng ban Công vụ và lãnh đạo công đoàn đều muốn đưa người thân vào các vị trí quan trọng. Eburajolo không tham gia vào các cuộc đấu tranh chức vị mà chọn làm Giám đốc Điều hành phụ trách vận hành với mục tiêu chính là thu hút và quản lý nguồn vốn cho quỹ.

Tuy nhiên, trong quá trình làm việc, ông đối mặt với áp lực phải phục vụ các nhóm lợi ích bên ngoài, bị đe dọa nếu từ chối sẽ bị bắt giam và bị bôi nhọ danh dự. Sau vụ ám sát Bộ trưởng Tư pháp Bola Ige, Eburajolo chọn từ chức với lý do gia đình, nhưng việc rút lui của ông không được chính quyền ghi nhận và ông bị tố là vô ơn khi rời bỏ một vị trí mà nhiều người phải đấu tranh mới có được.

Sau đó, ông bị triệu tập điều tra tại Ủy ban Kiểm tra Đạo đức vì cáo buộc không khai báo tài sản khi còn làm việc tại NSITF, nhưng Eburajolo đã xuất trình bằng chứng hợp lệ. Khi được đề nghị sẽ được xóa án nếu nhận chức bộ trưởng, ông từ chối thẳng thắn, khẳng định không muốn trở thành thành viên của một hệ thống tham nhũng.

Trong sự nghiệp của mình, Eburajolo từng giữ các vai trò quan trọng như Chủ tịch Hiệp hội Nhà sản xuất Dệt may Nigeria, Chủ tịch Hiệp hội Nhà tuyển dụng ngành Dệt may Nigeria, Phó Tổng Giám đốc Kewalram Chanrai Group, Giám đốc điều hành Tập đoàn Tower Aluminium Plc, Chủ tịch Viện Quản lý Nhân sự Nigeria và thành viên các hội đồng tư vấn lao động và bảo hiểm y tế quốc gia.

Nhân dịp kỷ niệm sinh nhật lần thứ 80, ngày 24/7/2026, khi được hỏi về tương lai đất nước, ông bày tỏ: “Tôi là người có niềm tin. Sẽ có một điều gì đó bất ngờ xảy ra ở đất nước này; sẽ có một cuộc cách mạng.” Phát biểu này thể hiện hy vọng và niềm tin mãnh liệt vào sự đổi thay tích cực dành cho Nigeria.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.